Một điểm ngắm cảnh "chết" vì đông khi lượng người đổ về vượt quá sức chứa của nó: người chen kín khung hình, lối đi xói lở, rác tràn, dịch vụ tự phát dựng tiểu cảnh và thu tiền chụp, người dân quanh đó bị làm phiền. Cách tránh là hiểu cảnh đó đẹp nhờ yếu tố gì (dáng núi, mặt nước, ánh sáng, mùa) rồi tìm yếu tố ấy ở nơi khác ít người, hoặc tới điểm nổi tiếng vào giờ và mùa vắng. Phần lớn cảnh đẹp không phải độc nhất; độc nhất thường chỉ là cái tên được gắn thẻ nhiều nhất.
Một điểm check-in trở nên quá tải như thế nào
Chu trình thường giống nhau ở khắp nơi trên thế giới:
- Một vài người tìm ra một góc đẹp, đăng ảnh có gắn vị trí.
- Ảnh lan truyền, thuật toán mạng xã hội đẩy những ảnh giống nhau lên trước.
- Lượng khách tăng nhanh hơn khả năng chuẩn bị của địa phương: không có bãi đỗ, không có thùng rác, không có lối đi an toàn.
- Dịch vụ tự phát mọc lên: thu phí đỗ xe, dựng xích đu, khung tim, thuê trang phục.
- Cảnh bị xuống cấp, người dân bức xúc, có nơi phải rào lại hoặc cấm.
Ở nước ngoài, nhiều điểm nổi tiếng từng đi đúng chu trình này. Khúc sông hình móng ngựa Horseshoe Bend ở bang Arizona (Mỹ) là ví dụ hay được nhắc: lượng khách tăng vọt trong thập niên 2010 khi ảnh của nó phủ khắp mạng, chính quyền phải làm lan can, bãi đỗ và lối đi mới. Ở Việt Nam, các đoạn đèo, mỏm đá, cánh đồng hoa từng "sốt" trên mạng cũng gặp cảnh tắc đường, rác và tai nạn.
Cảnh "chết" vì đông theo nghĩa nào
| Biểu hiện | Hệ quả cho cảnh | Hệ quả cho người đi |
|---|---|---|
| Người chen kín khung hình | Không còn không khí của nơi chốn | Ảnh đầy người lạ, xếp hàng chờ lượt |
| Đi ra ngoài lối, giẫm cỏ, giẫm ruộng | Xói mòn, mất thảm cỏ, hỏng hoa màu của dân | Bị nhắc nhở, bị thu tiền, có khi xích mích |
| Rác, nhà vệ sinh tạm | Ô nhiễm nguồn nước, mùi, cảnh nhếch nhác | Trải nghiệm tồi |
| Tiểu cảnh dựng thêm | Cảnh tự nhiên bị che, bị "trang trí" | Ảnh giống hàng nghìn ảnh khác |
| Đứng chỗ nguy hiểm để có ảnh khác người | Mép đá vỡ, lan can tạm | Tai nạn, có khi chết người |
Tìm nơi thay thế: tách cảnh ra thành từng yếu tố
Muốn tìm nơi thay thế, đừng tìm "nơi giống chỗ X". Hãy tự hỏi: chỗ X đẹp vì đâu? Thường câu trả lời là sự kết hợp của vài yếu tố có thể tìm ở nơi khác.
| Kiểu cảnh nổi tiếng | Yếu tố làm nên cảnh | Cách tìm nơi tương tự |
|---|---|---|
| Hồ giữa núi, phản chiếu | Mặt nước lặng, núi cao ở phía đối diện, ánh sáng sáng sớm | Trên bản đồ địa hình, tìm hồ nhỏ nằm sát chân dãy núi, có đường hợp pháp tới bờ |
| Đèo uốn lượn nhìn từ trên | Đường ngoằn ngoèo trên sườn dốc, điểm đứng cao hơn đường | Tìm những đoạn đèo có nhiều khúc cua gần nhau, có điểm dừng chân an toàn ở phía trên |
| Thung lũng lúa chín | Lòng chảo, ruộng, mùa lúa | Nhiều thung lũng trong cùng vùng chín cùng mùa; hỏi người địa phương |
| Núi đá vôi trên sông | Khối đá dựng đứng, mặt nước, sương | Vùng karst thường kéo dài hàng chục cây số, nhiều đoạn ít người hơn khu nổi tiếng |
| Biển đá, ghềnh lúc bình minh | Bãi đá quay về hướng đông, thuỷ triều thấp | Tìm các mũi đá khác trên cùng bờ biển; tra thuỷ triều |
Bước tìm kiếm cụ thể: xác định yếu tố, khoanh vùng trên bản đồ địa hình và ảnh vệ tinh, xem ảnh có gắn vị trí ở các điểm xung quanh, rồi kiểm tra lối đi có hợp pháp và an toàn không. Đừng bao giờ coi một khu bảo vệ nghiêm ngặt, khu quân sự, vùng biên giới là "nơi thay thế ít người". Ít người ở đó là vì không được vào.
Đến điểm nổi tiếng mà vẫn vắng
Đôi khi bạn vẫn muốn thấy tận mắt nơi nổi tiếng. Vẫn có cách:
- Giờ: đa số khách tới khoảng giữa buổi sáng đến chiều. Rạng sáng và giờ xanh sau hoàng hôn vắng hơn hẳn, ánh sáng lại đẹp hơn.
- Ngày: ngày thường trong tuần khác hẳn cuối tuần.
- Mùa: tránh dịp lễ, Tết, và cao điểm của "mùa đẹp" được quảng bá. Một hai tuần trước hoặc sau đỉnh mùa thường vắng hơn mà cảnh vẫn tốt.
- Bước thêm một chút: phần lớn khách đứng đúng một chỗ trong ảnh nổi tiếng. Đi tiếp trên lối hợp pháp thêm vài trăm mét, đám đông thưa hẳn.
- Thời tiết "xấu": một buổi sương mù, mưa phùn làm khách vãn, và đôi khi cảnh có không khí riêng.
Đừng làm điểm tiếp theo quá tải
Người tìm ra một nơi yên tĩnh có trách nhiệm giữ nó. Tổ chức Leave No Trace (Không để lại dấu vết) từng đưa ra khuyến nghị cho người dùng mạng xã hội, đại ý: gắn vị trí có suy nghĩ, có thể gắn tên vùng chung thay vì toạ độ chính xác, nhất là với nơi mong manh.
- Với nơi mong manh (thảm cỏ, ruộng của dân, đường mòn hẹp), đừng ghi toạ độ chính xác. Ghi tên vùng là đủ.
- Khi chia sẻ, kèm luôn lời nhắc cách cư xử: mang rác về, đi đúng lối, xin phép chủ ruộng.
- Không chia sẻ ảnh đứng ở chỗ nguy hiểm, chỗ cấm. Ảnh như vậy kéo theo người làm theo.
- Nếu là đất của dân, hỏi họ có muốn nơi đó được nhiều người biết không.
Người địa phương và điểm check-in
Ở nhiều vùng nông thôn, điểm check-in là ruộng, vườn, đồi của một gia đình. Khi khách đến quá đông, họ có quyền rào lại hoặc thu phí, và đó là chuyện hợp lý: họ mất công, mất mùa vì người lạ giẫm lên. Hãy coi khoản phí ấy là chi phí của việc được vào đất người khác, và tôn trọng khi họ nói không.
Cũng có nơi người dân sống nhờ khách đến. Ở đó, dùng dịch vụ của họ (ăn, ở, thuê người dẫn đường địa phương) là cách để việc ngắm cảnh có ích cho nơi mình đến, thay vì chỉ lấy ảnh rồi đi.
Thử ngay lần tới
- Chọn một điểm nổi tiếng bạn muốn đến. Viết ra ba yếu tố làm nên cảnh đó.
- Dùng bản đồ địa hình và ảnh vệ tinh, tìm hai nơi trong cùng vùng có đủ các yếu tố đó. Kiểm tra lối đi hợp pháp.
- Nếu vẫn đi điểm nổi tiếng, chọn ngày thường, tới trước bình minh hoặc ở lại sau hoàng hôn.
- Khi đăng ảnh nơi ít người, gắn tên vùng thay vì vị trí chính xác, kèm một câu nhắc mang rác về.
- Mang một túi đựng rác, nhặt thêm vài mẩu rác ở nơi bạn đến.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao điểm check-in nổi tiếng thường đông và xuống cấp?
Vì ảnh lan truyền nhanh hơn khả năng chuẩn bị của địa phương: thiếu bãi đỗ, thùng rác, lối đi an toàn. Khách đông làm xói mòn, rác tràn, dịch vụ tự phát dựng thêm tiểu cảnh, khiến cảnh mất vẻ tự nhiên.
Làm sao tìm điểm ngắm cảnh ít người mà vẫn đẹp?
Xác định yếu tố làm nên cảnh nổi tiếng (núi, nước, ánh sáng, mùa), rồi tìm yếu tố đó ở nơi khác trong cùng vùng bằng bản đồ địa hình và ảnh vệ tinh. Kiểm tra lối đi hợp pháp, an toàn trước khi tới.
Đi điểm nổi tiếng giờ nào vắng nhất?
Rạng sáng trước bình minh và giờ xanh sau hoàng hôn thường vắng nhất, ánh sáng lại đẹp. Ngày thường trong tuần và một hai tuần lệch khỏi đỉnh mùa cũng vắng hơn hẳn cuối tuần và dịp lễ.
Có nên gắn vị trí chính xác khi đăng ảnh phong cảnh không?
Với nơi mong manh như thảm cỏ, ruộng của dân, đường mòn hẹp, nên gắn tên vùng thay vì toạ độ chính xác. Tổ chức Leave No Trace cũng khuyến nghị gắn vị trí có suy nghĩ để tránh làm một nơi quá tải.
Bị thu phí khi vào ruộng, đồi để chụp ảnh có hợp lý không?
Nhiều điểm chụp là đất canh tác của người dân, họ mất công và mất mùa khi khách giẫm vào. Khoản phí là chi phí được vào đất người khác. Hãy hỏi trước, trả phí nếu đồng ý, và tôn trọng nếu chủ đất từ chối.