Người săn mây cần đọc ba thứ trên bản đồ dự báo: độ ẩm theo độ cao (lớp dưới gần bão hoà, lớp trên khô hẳn là dấu hiệu tốt của biển mây), mây theo tầng (thấp, giữa, cao — mây tầng thấp phải nằm dưới chỗ mình đứng, còn tầng giữa và cao không được che kín trời), và gió (yếu ở tầng mây). Các ứng dụng như Windy, Ventusky hay Meteoblue đều hiển thị được những lớp này từ nhiều mô hình khác nhau.
Dự báo thời tiết thường không đủ cho người săn mây
Bản tin thời tiết thông thường trả lời: mưa hay nắng, nóng hay lạnh, ở mặt đất. Người săn mây lại cần biết chuyện xảy ra ở độ cao vài trăm tới vài nghìn mét: hơi nước nằm ở tầng nào, có lớp chặn không, gió trên đỉnh thế nào. Biểu tượng "nhiều mây" trên ứng dụng điện thoại không phân biệt được mây phủ đỉnh núi (mình chìm trong mây) với mây nằm dưới thung lũng (mình đứng trên mây).
Vì vậy người săn mây quen dùng các bản đồ chuyên hơn, xem được từng tầng khí quyển. Không cần là nhà khí tượng, chỉ cần đọc được vài lớp cơ bản.
Độ cao và mặt đẳng áp: đọc "850 hPa" thế nào
Bản đồ khí tượng thường chia tầng không theo mét mà theo áp suất (hPa). Áp suất giảm dần khi lên cao, nên mỗi mức áp suất tương ứng gần đúng với một độ cao. Con số thật thay đổi theo thời tiết, nhưng để định hướng:
| Mức áp suất | Độ cao gần đúng | Ý nghĩa với người săn mây |
|---|---|---|
| 1000 hPa | khoảng 100 m | Gần mặt đất vùng thấp, đồng bằng |
| 950 hPa | khoảng 500–600 m | Thung lũng, đồi trung du |
| 925 hPa | khoảng 750–800 m | Cao nguyên thấp, sườn núi |
| 900 hPa | khoảng 1.000 m | Nhiều điểm săn mây trung bình |
| 850 hPa | khoảng 1.500 m | Cao nguyên Lâm Viên, đỉnh núi trung bình |
| 700 hPa | khoảng 3.000 m | Trên phần lớn đỉnh núi Việt Nam |
Nhiều ứng dụng cho chọn độ cao ngay bằng mét hoặc feet. Nếu điểm đứng của mình cao khoảng 1.500 m, lớp 850 hPa gần như chính là chỗ mình đứng.
Lớp 1: độ ẩm tương đối theo độ cao
Đây là lớp quan trọng nhất. Mây và sương hình thành khi không khí gần bão hoà, độ ẩm tương đối khoảng 95–100%.
Hình mẫu của một sáng có biển mây
- Ở tầng thấp hơn điểm đứng (ví dụ 950 hoặc 925 hPa): độ ẩm rất cao, gần 100%.
- Ở tầng ngang điểm đứng và cao hơn: độ ẩm giảm hẳn, chẳng hạn xuống dưới 70%.
Sự chuyển đột ngột từ ẩm sang khô chính là dấu hiệu có lớp chặn (nghịch nhiệt), mặt mây sẽ nằm phẳng ở khoảng độ cao đó. Ngược lại, nếu độ ẩm cao ở mọi tầng, mây dày đặc từ thấp tới cao, mình chỉ đứng trong mây hoặc mưa.
Điểm sương: cách đọc khác của cùng một ý
Một số người thích nhìn khoảng chênh giữa nhiệt độ và điểm sương. Chênh dưới khoảng 1–2 °C nghĩa là không khí gần bão hoà, dễ có mây, sương. Ở mặt đất, đêm quang mà khoảng chênh thu hẹp dần về sáng là dấu hiệu sương thung lũng.
Lớp 2: mây theo tầng
Các ứng dụng thường tách mây ra ba tầng:
- Mây tầng thấp (dưới khoảng 2.000 m): đây là "biển mây" hoặc thứ che đỉnh núi. Muốn biển mây, cần mây thấp nằm ở vùng thung lũng nhưng độ cao đỉnh mây thấp hơn chỗ mình đứng.
- Mây tầng giữa (khoảng 2.000–6.000 m): có vừa phải thì làm bầu trời bình minh đẹp; dày kín thì che ánh sáng, bình minh xám.
- Mây tầng cao (trên khoảng 6.000 m): mây ti mỏng, khi bắt nắng sớm cho màu rực. Bài dự báo bình minh rực màu nói kỹ phần này.
Lớp "độ cao chân mây" (cloud base) nếu có cũng hữu ích: chân mây thấp hơn điểm đứng nhiều mà đỉnh mây không vượt quá thì có cơ hội đứng trên mây.
Lớp 3: gió
Gió quyết định mây nằm yên hay bị xé. Xem gió ở độ cao điểm đứng và thấp hơn một chút.
- Gió yếu (vài km/h tới khoảng 10 km/h): mặt mây phẳng, sương đọng lâu.
- Gió vừa: mây trôi, có thể thành mây vờn núi, chảy qua đèo như thác mây, đẹp theo kiểu khác.
- Gió mạnh: mây vỡ, khó có biển mây; trên đỉnh núi lạnh buốt, nguy hiểm ở mỏm trống.
Đọc nhiều mô hình, so với quan sát
Các ứng dụng thường cho chọn mô hình dự báo: ECMWF (châu Âu), GFS (Mỹ), ICON (Đức) và một số mô hình độ phân giải cao hơn cho từng khu vực. Mỗi mô hình có cách tính khác, nên dự báo mây cho một ngọn đồi cụ thể có thể lệch nhau rất nhiều.
- Khi hai ba mô hình cùng cho tín hiệu tốt, khả năng cao hơn.
- Khi chúng mâu thuẫn, coi là bấp bênh, chuẩn bị tâm lý.
- Mô hình toàn cầu có ô lưới lớn, không thấy được thung lũng nhỏ. Sương thung lũng hay được dự báo kém, nên kinh nghiệm địa phương và quan sát tối hôm trước quan trọng không kém.
Bổ sung bằng bản tin và ảnh mây vệ tinh từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thuỷ văn quốc gia để biết tình hình chung: có không khí lạnh tràn về, có rãnh áp thấp, có bão không. Những hình thế đó chi phối tất cả các lớp trên.
Hỏi người tại chỗ
Nhiều điểm săn mây có nhóm người địa phương, chủ homestay, người chạy xe ôm báo tình hình mỗi sáng. Ảnh chụp thật sáng nay ở đúng chỗ đó giá trị hơn mọi mô hình. Dùng chúng để hiệu chỉnh cách mình đọc dự báo.
Quy trình đọc dự báo trong năm phút
- Xác định độ cao điểm đứng (bằng bản đồ địa hình hoặc ứng dụng đo độ cao).
- Mở lớp độ ẩm, xem ở hai mức: thấp hơn điểm đứng và ngang điểm đứng, vào giờ bình minh hôm sau.
- Mở lớp mây thấp, mây giữa, mây cao cho cùng giờ.
- Mở lớp gió ở độ cao điểm đứng.
- Đổi sang một mô hình khác, xem có thống nhất không.
- Kết luận một trong ba: tốt, bấp bênh, ở nhà. Ghi lại để sau so với kết quả thật.
Bảng đọc nhanh tín hiệu
| Tín hiệu lúc bình minh | Khả năng |
|---|---|
| Ẩm gần 100% dưới điểm đứng, khô phía trên, gió yếu | Biển mây tốt |
| Ẩm cao mọi tầng, mây thấp phủ cả đỉnh | Đứng trong mây, có thể mưa |
| Đêm quang, lặng gió, nhiệt độ và điểm sương sát nhau ở mặt đất | Sương thung lũng, mặt hồ |
| Gió ẩm vừa thổi vào sườn, sau mưa | Mây vờn núi, mây chảy qua đèo |
| Khô mọi tầng, trời quang | Không mây; có thể bình minh trong, ít màu |
Thử ngay lần tới
- Cài một ứng dụng bản đồ thời tiết có lớp theo độ cao (Windy, Ventusky hoặc Meteoblue) và tìm lớp độ ẩm ở 850 và 925 hPa.
- Tra độ cao chính xác điểm định đứng săn mây.
- Ba hôm trước chuyến đi, mỗi tối mở dự báo cho sáng hôm sau ở hai mô hình, ghi kết luận.
- Sau buổi săn, chụp một tấm ghi lại thực tế và so với ghi chép. Năm sáu lần là quen mắt với vùng đó.
- Theo dõi bản tin không khí lạnh, mưa lớn từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thuỷ văn quốc gia trước khi lên đường.
Câu hỏi thường gặp
Xem dự báo săn mây bằng ứng dụng gì?
Các ứng dụng bản đồ thời tiết có lớp theo độ cao như Windy, Ventusky hay Meteoblue thường được dân săn mây dùng. Chúng cho xem độ ẩm, mây theo tầng và gió ở nhiều mức độ cao, từ nhiều mô hình khác nhau. Kết hợp thêm bản tin của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thuỷ văn quốc gia và thông tin người tại chỗ.
850 hPa là độ cao bao nhiêu?
Mức 850 hPa thường nằm ở độ cao khoảng 1.500 m, tuỳ thời tiết có thể lệch một chút. Mức 925 hPa khoảng 750–800 m, 700 hPa khoảng 3.000 m. Người săn mây chọn mức gần với độ cao điểm đứng và thấp hơn nó để đọc độ ẩm.
Độ ẩm bao nhiêu thì có biển mây?
Không có một con số duy nhất, nhưng hình mẫu tốt là độ ẩm gần 100% ở tầng thấp hơn điểm đứng và giảm hẳn ở tầng ngang hoặc cao hơn. Sự chuyển đột ngột đó cho thấy có lớp chặn, mặt mây nằm phẳng. Gió yếu là điều kiện đi kèm.
Vì sao dự báo có mây mà lên vẫn không thấy biển mây?
Dự báo "có mây" chưa nói mây ở độ cao nào; có thể mây phủ cả đỉnh chỗ mình đứng hoặc nằm quá cao. Mô hình toàn cầu cũng có ô lưới lớn, không thấy được thung lũng nhỏ. So nhiều mô hình và đọc độ ẩm theo độ cao sẽ sát hơn.
Mây tầng thấp, tầng giữa, tầng cao khác nhau thế nào khi săn mây?
Mây tầng thấp là thứ tạo biển mây hoặc che đỉnh núi. Mây tầng giữa vừa phải làm trời bình minh đẹp, dày quá thì che sáng. Mây tầng cao như mây ti mỏng thường bắt màu rực lúc bình minh, hoàng hôn.
