Biển mây là lớp mây phẳng nằm thấp hơn chỗ mình đứng, trải kín thung lũng như mặt biển; mây vờn núi là những dải mây trôi lơ lửng quanh sườn, đỉnh, ngang tầm hoặc cao hơn mình; sương mù thung lũng là sương sát mặt đất, đọng trong lòng chảo, chỉ thấy rõ khi đứng cao hơn nó. Ba thứ cần điều kiện khác nhau, giờ khác nhau và chỗ đứng khác nhau. Gọi nhầm là đi nhầm chỗ, dậy nhầm giờ và về tay trắng.
Vì sao phải phân biệt
Trên mạng, chữ "săn mây" được dùng cho đủ loại cảnh: một thung lũng trắng xoá nhìn từ đỉnh đồi, một dải mây quấn quanh vách núi, một làn sương mỏng trên mặt hồ. Với người đi chụp, đó là ba bài toán khác nhau:
- Mỗi loại cần độ cao điểm đứng khác: có loại phải đứng trên nó, có loại phải đứng ngang hoặc dưới nó.
- Mỗi loại tan vào thời điểm khác: có loại tan ngay khi nắng lên, có loại kéo dài cả buổi.
- Mỗi loại đi với kiểu thời tiết khác: đêm quang lặng gió, sau mưa, hay đang có gió ẩm thổi vào núi.
Hiểu được ba điều này thì đọc dự báo mới có ý nghĩa, và mới biết hôm nay nên lên đỉnh hay xuống ven hồ.
Biển mây: đứng trên một lớp mây phẳng
Nhận diện
Mặt trên phẳng hoặc gợn sóng nhẹ, trải rộng tới chân trời, các đỉnh núi nhô lên như đảo. Đây thường là lớp mây tầng thấp hoặc sương dày bị chặn lại bởi một lớp không khí ấm hơn phía trên, hiện tượng gọi là nghịch nhiệt. Cơ chế hình thành chi tiết có bài riêng ở wiki leo núi; với người săn, chỉ cần nhớ: có lớp chặn thì mây nằm phẳng, không có thì mây trôi lung tung.
Cần gì để thấy
- Điểm đứng cao hơn mặt mây. Mặt mây có thể nằm ở vài trăm mét hay hơn một nghìn mét, thay đổi theo ngày. Đứng thấp hơn là mình ở trong mây, chỉ thấy trắng đục.
- Độ ẩm lớp dưới cao, thường sau một hai ngày mưa hoặc một đêm ẩm.
- Gió yếu. Gió mạnh xé mặt mây, trộn lớp không khí.
Giờ đẹp
Từ trước bình minh tới vài giờ sau. Nắng lên làm nóng mặt đất, lớp chặn yếu đi, mây bốc lên và tan dần. Có hôm kéo dài tới gần trưa, có hôm tan trong nửa giờ.
Mây vờn núi: mây trôi quanh sườn và đỉnh
Nhận diện
Những dải, cụm mây trôi ngang sườn núi, quấn quanh đỉnh, luồn qua đèo. Không thành mặt phẳng, hình dạng đổi liên tục. Thường xuất hiện khi gió ẩm thổi vào núi, không khí bị đẩy lên cao, lạnh đi và ngưng tụ. Cũng hay gặp ngay sau cơn mưa khi hơi nước bốc lên từ rừng.
Cần gì để thấy
- Điểm đứng ngang tầm hoặc thấp hơn một chút, nhìn sang một sườn núi đối diện. Đứng trên đỉnh có khi lại chìm trong mây.
- Độ ẩm cao và có gió nhẹ đến vừa, khác hẳn biển mây cần lặng gió.
- Thời tiết đang chuyển: sau mưa, mưa ngớt, hoặc mùa có gió ẩm thổi vào sườn núi.
Giờ đẹp
Không gắn chặt với bình minh. Có thể gặp cả ngày trong mùa ẩm, nhất là sau cơn mưa chiều. Ánh sáng đẹp nhất khi có nắng xiên lọt qua khe mây chiếu vào sườn.
Sương mù thung lũng: sương nằm trong lòng chảo
Nhận diện
Một lớp sương trắng, mỏng hoặc dày, đọng trong thung lũng, trên mặt hồ, dọc lòng sông. Nhìn từ trên cao giống biển mây thu nhỏ, nhưng lớp mỏng và nằm sát mặt đất. Ở dưới thì thấy mờ mờ, cây cối như tranh thuỷ mặc. Đây thường là sương bức xạ: đêm quang mây, mặt đất toả nhiệt mất nhanh, không khí sát đất lạnh xuống tới điểm sương, khí lạnh nặng trôi dồn xuống chỗ trũng.
Cần gì để thấy
- Đêm trước quang mây, lặng gió, chênh lệch nhiệt độ ngày đêm lớn.
- Độ ẩm sát mặt đất cao: gần hồ, sông, ruộng nước, rừng ẩm.
- Điểm đứng cao hơn thung lũng vài chục tới vài trăm mét để thấy lớp sương; hoặc đứng ngay trong sương để chụp cảnh mờ ảo cận cảnh.
Giờ đẹp
Dày nhất khoảng gần bình minh, lúc nhiệt độ thấp nhất trong ngày. Tan nhanh khi nắng chiếu vào, có khi chỉ trong mươi lăm phút sau khi mặt trời vượt qua dãy núi.
Bảng so sánh nhanh
| Biển mây | Mây vờn núi | Sương mù thung lũng | |
|---|---|---|---|
| Mặt trên | Phẳng, rộng | Không phẳng, dải cụm | Phẳng, mỏng, nhỏ |
| Vị trí | Thấp hơn đỉnh, trải xa | Quanh sườn, đỉnh, đèo | Sát đất, trong chỗ trũng |
| Gió | Yếu | Nhẹ tới vừa, ẩm | Lặng |
| Đêm trước | Ẩm, thường sau mưa | Không bắt buộc | Quang mây, lạnh |
| Chỗ đứng | Đỉnh cao hơn mặt mây | Ngang tầm, nhìn sang sườn đối diện | Đồi thấp nhìn xuống, hoặc trong sương |
| Thời điểm | Rạng sáng tới vài giờ sau | Cả ngày trong mùa ẩm, sau mưa | Gần bình minh, tan nhanh |
| Ống kính hợp | Rộng và tele để tách đỉnh | Tele để tách dải mây | Tele từ trên cao, rộng khi trong sương |
Sai thường gặp khi săn
- Thấy dự báo mưa đêm qua là lên đỉnh: mưa tạo ẩm, nhưng nếu sáng nay vẫn nhiều mây tầng thấp phủ đỉnh, mình chỉ đứng trong mây.
- Đi săn biển mây hôm gió mạnh: mây có nhưng bị xé, mặt không phẳng.
- Đến lúc mặt trời đã lên cao để săn sương thung lũng: sương đã tan.
- Đứng quá cao để chụp mây vờn núi: mây nằm dưới chân, mất cảm giác quấn quanh sườn.
- Gọi mọi lớp sương mỏng là biển mây rồi kỳ vọng sai về ảnh, thấy thất vọng dù cảnh vẫn đẹp.
Đi săn lúc rạng sáng ở vùng núi luôn cần đèn đầu, áo ấm, giày bám tốt, và báo cho người khác lịch trình. Không đi đường mòn lạ trong sương dày, không leo ra mỏm đá để "đứng trên mây" cho ảnh độc.
Thử ngay lần tới
- Trước khi đi, ghi rõ mình định săn loại nào trong ba loại, để chọn đúng chỗ đứng và giờ dậy.
- Tối hôm trước, nhìn trời: quang mây và lặng gió thì nghĩ tới sương thung lũng; vừa mưa xong và còn ẩm thì nghĩ tới biển mây hoặc mây vờn núi.
- Chọn hai điểm đứng ở hai độ cao khác nhau trên bản đồ, phòng khi mặt mây cao hơn dự tính.
- Mang cả ống rộng và ống tele (hoặc dùng đủ ba ống trên điện thoại): tele thường cho ảnh mây đẹp hơn mình nghĩ.
- Đến nơi, chờ ít nhất nửa giờ sau bình minh trước khi kết luận "không có mây".
Câu hỏi thường gặp
Biển mây và sương mù khác nhau thế nào?
Biển mây là lớp mây rộng nằm thấp hơn điểm đứng, thường trải tới chân trời, có các đỉnh núi nhô lên. Sương mù là hơi nước ngưng tụ sát mặt đất, hay đọng trong thung lũng, mặt hồ và thường mỏng, nhỏ hơn. Nhìn từ trên cao, sương thung lũng giống biển mây thu nhỏ và tan nhanh hơn.
Săn mây lúc mấy giờ là đẹp nhất?
Biển mây và sương thung lũng thường đẹp nhất từ trước bình minh tới vài giờ sau, vì lúc đó không khí lạnh và lặng nhất. Mây vờn núi có thể gặp nhiều giờ trong ngày vào mùa ẩm, nhất là sau mưa. Nên có mặt trước bình minh để không lỡ.
Vì sao lên đỉnh núi mà không thấy biển mây?
Có thể mặt mây cao hơn chỗ đứng nên mình ở trong mây, hoặc gió mạnh làm mây không nằm phẳng, hoặc độ ẩm lớp dưới không đủ. Cũng có khi mây có nhưng tan sớm vì nắng mạnh. Đọc dự báo độ ẩm và mây theo độ cao giúp hạn chế lần lên trắng tay.
Mây vờn núi thường xuất hiện khi nào?
Thường khi không khí ẩm bị gió đẩy lên sườn núi và lạnh đi, hoặc ngay sau mưa khi hơi nước bốc lên từ rừng. Vì vậy mùa ẩm và những ngày mưa ngớt là lúc dễ gặp. Đứng ngang tầm nhìn sang sườn núi đối diện sẽ thấy rõ nhất.
Đứng ở độ cao bao nhiêu để thấy biển mây?
Không có con số cố định, vì mặt mây thay đổi theo từng ngày, có thể từ vài trăm mét tới hơn một nghìn mét. Cách thực tế là xem dự báo mây tầng thấp và độ ẩm theo độ cao, rồi chọn điểm đứng cao hơn mặt mây dự kiến một khoảng.
