Một buổi săn bình minh nên có mặt ở chỗ đứng ít nhất 30–45 phút trước giờ mặt trời mọc, vì màu đẹp nhất trên mây thường tới trước khi mặt trời ló, và ở lại tới khoảng một giờ sau vì sương, mây và nắng xiên đầu ngày còn đổi liên tục. Giờ dậy tính ngược từ đó: cộng thời gian đi đường, thời gian đi bộ lên điểm ngắm và mười lăm phút dự phòng.
Tính ngược từ giờ mặt trời mọc
Giờ mặt trời mọc thay đổi theo mùa và theo vùng. Ở Việt Nam, chênh lệch giữa mùa hè và mùa đông khoảng hơn một giờ ở miền Bắc, ít hơn ở miền Nam; giữa Lạng Sơn và Cà Mau cùng một ngày cũng lệch đáng kể vì kinh độ và vĩ độ khác nhau. Không đoán: tra đúng ngày, đúng toạ độ bằng ứng dụng xem mặt trời hoặc trang dữ liệu thiên văn.
Công thức giờ dậy
| Thành phần | Ví dụ |
|---|---|
| Giờ mặt trời mọc tra được | 5:40 |
| Có mặt trước | − 45 phút → 4:55 |
| Đi bộ từ chỗ đỗ xe lên điểm ngắm | − 25 phút → 4:30 |
| Đi xe từ chỗ ở tới chỗ đỗ | − 30 phút → 4:00 |
| Dự phòng (lạc đường, đèn hỏng, đường trơn) | − 15 phút → 3:45 |
| Thay đồ, uống nước, kiểm tra đồ | − 15 phút → 3:30 dậy |
Ví dụ chỉ minh hoạ cách tính, không phải giờ của một nơi cụ thể. Con số dậy lúc ba giờ rưỡi nghe đáng sợ, nhưng đó là thực tế của săn bình minh ở điểm xa chỗ ở. Ngủ ngay gần điểm ngắm giúp đỡ nhiều.
Tối hôm trước: chuẩn bị để sáng không phải nghĩ
Đọc dự báo lần cuối
Mở bản đồ mây theo tầng, độ ẩm theo độ cao, gió (hai bài trước trong mục này nói cách đọc). Quyết định: đi, đi mà không kỳ vọng, hay ở nhà. Quyết định tối hôm trước, không quyết lúc ba giờ sáng khi đầu còn ngái ngủ.
Xếp đồ sẵn
- Máy ảnh hoặc điện thoại sạc đầy, pin dự phòng, thẻ nhớ trống.
- Chân máy (kể cả chân mini cho điện thoại).
- Đèn đầu có chế độ đỏ, pin dự phòng cho đèn.
- Áo ấm, áo gió hoặc áo mưa mỏng: đỉnh đồi lúc rạng sáng lạnh hơn chỗ ở nhiều, nhất là khi có gió.
- Giày bám tốt; đường đất lúc sáng sớm thường ướt sương.
- Nước, đồ ăn nhẹ, túi đựng rác mang về.
- Khăn lau ống kính: sương đọng lên kính rất nhanh.
Biết đường trước
Nếu là chỗ mới, đi thử lúc chiều hôm trước để biết đường, chỗ đỗ xe, chỗ đứng, hướng mặt trời. Đi đường lạ trong bóng tối và sương là nguy cơ lạc thật. Báo cho người cùng đi hoặc người ở nhà mình đi đâu, dự kiến mấy giờ về.
Có mặt: 45 phút trước khi mặt trời mọc
Trời vẫn tối, có thể còn sao. Đây là lúc chọn chỗ đứng cẩn thận dưới ánh đèn đầu:
- Đứng trên nền vững, cách xa mép dốc. Không ra mỏm đá trống khi chưa nhìn rõ địa hình.
- Dựng chân máy, bố cục sơ bộ theo hướng mặt trời đã tính.
- Chuyển đèn đầu sang chế độ đỏ hoặc tắt khi người khác đang chụp, tránh rọi vào ống kính của họ.
Giai đoạn trời chuyển xanh
Khoảng nửa giờ trước khi mặt trời mọc, trời phía đông bắt đầu sáng dần, chuyển từ xanh thẫm sang xanh lam. Nếu có mây tầng cao, chúng có thể bắt màu hồng tím trước tiên. Biển mây, sương thung lũng hiện ra dần dưới ánh sáng dịu, rất hợp để chụp phơi sáng dài trên chân máy.
Cao điểm: 15 phút trước tới lúc mặt trời ló
Những buổi đẹp, đây là lúc màu rực nhất: chân trời cam đỏ, mây đổi sắc từng phút. Đừng mải chỉnh máy; bố cục đã chuẩn bị từ trước, giờ chỉ việc chụp liên tục và thỉnh thoảng đổi góc.
- Chụp cả hướng ngược lại: phía tây có thể có mây hồng, núi bắt ánh sáng đầu tiên.
- Khi mặt trời ló, giảm sáng để giữ màu; ống tele cho đĩa mặt trời đỏ to trên rặng núi.
Sau khi mặt trời lên: đừng về vội
Đây là sai lầm phổ biến nhất của người mới: thấy mặt trời lên là xếp đồ. Nhưng một giờ sau đó thường có những cảnh không kém:
- Nắng xiên đầu tiên chiếu lên biển mây, sườn núi: tạo khối, tạo bóng, lớp núi tách ra rõ.
- Sương bắt đầu chuyển động: khi mặt đất ấm lên, sương bốc lên, trôi qua đỉnh đồi, luồn qua rừng thông; tia nắng xuyên sương thành chùm.
- Biển mây vỡ dần: lộ ra làng bản, ruộng, mặt hồ bên dưới, rất đẹp với ống tele.
Thông thường, khoảng một giờ sau khi mặt trời mọc, ánh sáng đã gắt dần và sương tan phần lớn. Đó là lúc hợp lý để về ăn sáng.
Bảng lịch một buổi săn
| Mốc (so với giờ mặt trời mọc) | Việc | Cảnh thường gặp |
|---|---|---|
| −60 tới −45 phút | Tới nơi, chọn chỗ, dựng máy | Trời tối, có thể còn sao |
| −45 tới −15 phút | Chụp phơi sáng dài, thử bố cục | Trời xanh dần, sương hiện ra |
| −15 tới 0 phút | Chụp liên tục | Màu rực nhất trên mây |
| 0 tới +20 phút | Chụp mặt trời, đổi sang tele | Đĩa mặt trời, nắng đầu tiên |
| +20 tới +60 phút | Đi quanh tìm góc nắng xiên, sương bay | Tia nắng, sương bốc, lớp núi |
| Sau +60 phút | Nhặt rác, xếp đồ, về | Ánh sáng gắt dần |
Các mốc là kinh nghiệm chung, thay đổi theo vùng, mùa và độ cao. Ở núi cao, mặt trời ló khỏi dãy núi phía đông có thể muộn hơn giờ mọc tra được, nhưng mây trên cao và đỉnh núi phía tây đã có nắng trước đó.
Sai thường gặp
- Tới đúng giờ mặt trời mọc: lỡ phần màu đẹp nhất.
- Về ngay khi mặt trời lên: lỡ nắng xiên và sương bay.
- Không tính thời gian đi bộ lên điểm ngắm: đường dốc tối mất gấp đôi thời gian ban ngày.
- Mặc mỏng: rét run thì không chụp được, và nguy hiểm khi gió mạnh trên đỉnh.
- Không có dự phòng: một chiếc đèn hết pin là cả buổi hỏng.
Thử ngay lần tới
- Tra giờ mặt trời mọc đúng ngày, đúng toạ độ điểm ngắm; điền vào bảng tính ngược để ra giờ đặt báo thức.
- Đặt hai báo thức cách nhau năm phút, để điện thoại xa giường.
- Xếp đồ vào ba lô từ tối; đặt đèn đầu và áo ấm trên cùng.
- Đi thử đường lúc chiều hôm trước nếu là chỗ mới.
- Đến nơi, đặt một hẹn giờ nhắc "ở lại thêm 45 phút" sau giờ mặt trời mọc.
Câu hỏi thường gặp
Săn bình minh nên có mặt trước bao lâu?
Nên có mặt ở chỗ đứng ít nhất 30–45 phút trước giờ mặt trời mọc. Màu đẹp nhất trên mây thường tới trước khi mặt trời ló, và mình cần thời gian chọn chỗ, dựng máy trong bóng tối. Điểm ngắm xa hoặc đường dốc thì đi sớm hơn nữa.
Săn bình minh xong nên ở lại bao lâu?
Nên ở lại khoảng một giờ sau khi mặt trời mọc. Đây là lúc nắng xiên chiếu lên mây, sương bốc lên và biển mây vỡ dần, cho nhiều cảnh đẹp khác hẳn lúc bình minh. Ánh sáng gắt dần sau đó.
Đi săn bình minh cần mang gì?
Tối thiểu gồm đèn đầu, áo ấm hoặc áo gió, giày bám tốt, máy ảnh hoặc điện thoại sạc đầy, pin dự phòng, chân máy, nước, khăn lau ống kính và túi đựng rác. Báo cho người khác lịch trình trước khi đi.
Làm sao biết giờ mặt trời mọc chính xác?
Dùng ứng dụng xem mặt trời hoặc trang dữ liệu thiên văn, nhập đúng ngày và toạ độ điểm ngắm. Giờ mọc đổi theo mùa và theo vùng. Ở vùng núi, mặt trời có thể ló khỏi dãy núi muộn hơn giờ tra được.
Vì sao bình minh đẹp nhất lại trước khi mặt trời mọc?
Trước khi mặt trời ló, ánh sáng từ dưới chân trời chiếu lên mây tầng giữa và cao, nhuộm chúng màu hồng, cam trong khi bầu trời còn tối. Khi mặt trời lên, ánh sáng mạnh hơn và màu trên mây thường nhạt đi nhanh.
