Đặt đường chân trời ở đâu trong ảnh phong cảnh: nhiều trời hay nhiều đất

Đặt đường chân trời ở đâu trong ảnh phong cảnh tuỳ vào nửa nào đáng xem hơn: trời có mây đẹp thì hạ chân trời xuống thấp, để trời chiếm phần lớn; trời trống trơn hoặc xám thì nâng chân trời lên cao, thậm chí bỏ hẳn trời. Đặt chân trời giữa khung chỉ hợp khi hai nửa ngang giá trị, như cảnh phản chiếu trên mặt nước phẳng. Và trước mọi thứ, chân trời phải thẳng.

Câu hỏi đầu tiên: nửa nào đáng xem hơn

Quy tắc một phần ba, đặt chân trời lên đường kẻ trên hoặc dưới, là điểm khởi đầu quen thuộc (bàn kỹ ở wiki bố cục chung trong hệ). Với ảnh phong cảnh, câu hỏi hữu ích hơn là: phần trên hay phần dưới chân trời có nhiều thứ để mắt dừng lại hơn?

Một chi tiết nhỏ với cảnh phản chiếu: hình phản chiếu trên mặt nước luôn tối hơn và kém tương phản hơn chính cảnh thật một chút, vì mặt nước không phản xạ hết ánh sáng. Vì thế nhiều người đặt chân trời hơi thấp hơn giữa khung một chút, để nửa cảnh thật chiếm phần nhỉnh hơn, hoặc làm sáng nhẹ phần phản chiếu khi hậu kỳ. Mặt nước có gợn sóng thì phản chiếu vỡ ra, khi đó lý do để đặt chân trời giữa khung cũng yếu đi.

Không có tỉ lệ đúng tuyệt đối. Có những tấm ảnh nổi tiếng mà chân trời chỉ là một sợi chỉ ở đáy khung, hoặc gần chạm mép trên. Cái sai thật sự là đặt chân trời giữa khung chỉ vì không nghĩ tới.

Chân trời phải thẳng

Đây là lỗi phổ biến nhất trong ảnh phong cảnh. Mắt người cực kỳ nhạy với đường chân trời nghiêng, nhất là chân trời biển: lệch một độ thôi cũng đủ thấy như nước sắp tràn ra khỏi ảnh.

• Bật lưới và thước cân bằng trên máy ảnh hoặc điện thoại. Hầu hết máy đều có thước thuỷ điện tử hiển thị khi máy nằm ngang.
• Kiểm tra lại khi hậu kỳ: dùng công cụ thẳng chân trời, kéo một đường dọc chân trời thật.
• Cẩn thận với chân trời giả: bờ hồ, sườn đồi, rặng cây thường không nằm ngang. Đừng căn theo chúng. Căn theo mặt nước biển, mặt hồ, hoặc các đường thẳng đứng như thân cột, mép tường.
• Vùng núi: chân trời thật bị núi che. Khi đó chọn một đường thẳng đứng đáng tin để căn, hoặc tin vào thước cân bằng của máy.

Thỉnh thoảng có người cố ý nghiêng chân trời để tạo cảm giác động. Với phong cảnh, cách này hiếm khi thuyết phục; người xem thường nghĩ là lỗi.

Ống góc rộng làm cong chân trời

Nhiều ống góc rộng, kể cả ống siêu rộng của điện thoại, bị méo hình: đường thẳng ở gần mép khung bị uốn cong. Đặt chân trời biển sát mép trên hoặc mép dưới khung bằng ống siêu rộng, bạn có thể thấy nó cong như mặt cầu.

• Đường thẳng đi qua tâm khung ít bị cong nhất. Nếu không định sửa khi hậu kỳ, đặt chân trời gần giữa hơn khi dùng ống siêu rộng.
• Bật chế độ sửa méo ống kính trong máy hoặc trong phần mềm chỉnh ảnh. Phần lớn điện thoại đã tự làm việc này.
• Ống mắt cá (fisheye) cong có chủ ý; dùng nó với chân trời là quyết định về phong cách, không phải sai sót.

Ngửa máy hay cắt khung để hạ chân trời

Muốn chân trời thấp, phản xạ tự nhiên là ngửa máy lên. Với ống tele và ống tiêu chuẩn, không sao. Với ống góc rộng, ngửa máy làm các đường thẳng đứng — thân cây, cột tháp, toà nhà — đổ nghiêng vào nhau, như sắp ngã. Có ba cách xử lý:

1. Giữ máy thẳng, chụp rộng hơn rồi cắt khung để đưa chân trời xuống thấp. Mất một phần điểm ảnh nhưng giữ đường thẳng đứng.
2. Chấp nhận nghiêng khi cảnh không có đường thẳng đứng rõ (biển, đồng cỏ, đồi trọc).
3. Sửa phối cảnh khi hậu kỳ nếu chỉ nghiêng nhẹ. Nghiêng mạnh thì sửa sẽ kéo méo các vùng khác.

Chân trời đi qua chủ thể

Một lỗi tinh tế hơn: chân trời cắt ngang đúng cổ người đứng trong ảnh, cắt đúng ngọn cây, đỉnh tháp. Mắt người xem thấy như chủ thể bị "chém" làm đôi. Hai cách tránh:

• Hạ máy xuống để chủ thể vươn lên trên chân trời, in trọn vào nền trời. Đây là cách hay nhất cho bóng người, cây cô đơn, cột mốc.
• Nâng máy lên để chủ thể nằm trọn dưới chân trời, trên nền đất hoặc nước.

Chỉ cần bước lên một hòn đá hay ngồi thụp xuống là vị trí chân trời so với chủ thể thay đổi rõ, vì chân trời luôn nằm ngang tầm mắt bạn.

Khi nào bỏ hẳn chân trời

Không phải ảnh phong cảnh nào cũng cần trời. Bỏ chân trời khi:

• Trời trắng xám, không mây, không màu.
• Chủ thể là hoa văn mặt đất: đồi chè, ruộng muối, sườn núi phủ rừng, dòng thác.
• Cảnh nhìn từ trên cao xuống, như từ một đỉnh đèo nhìn xuống thung lũng.
• Bạn muốn ảnh có cảm giác vô tận, không có điểm kết thúc.

Ống tele rất hợp cho việc này: chọn một mảng sườn núi, một khúc sông, loại hết trời.

Sai thường gặp

Thử ngay lần tới

• Bật lưới và thước cân bằng trên điện thoại ngay hôm nay, để luôn bật.
• Ở cùng một chỗ, chụp ba tấm: chân trời ở một phần tư dưới, ở giữa, ở một phần tư trên. Về nhà xem tấm nào kể chuyện rõ nhất.
• Khi có người hoặc cây trong khung, ngồi xuống thấp để họ vươn lên trên nền trời.
• Gặp ngày trời trắng xám, thử một buổi chụp không có trời: chỉ sườn đồi, mặt nước, đá.
• Xem lại mười tấm ảnh phong cảnh cũ của mình, sửa thẳng chân trời từng tấm. Bạn sẽ ngạc nhiên vì số tấm bị nghiêng.