Chụp cảnh đêm dưới trăng: dùng ánh trăng làm đèn chiếu cho núi và biển

Chụp cảnh đêm dưới trăng là dùng ánh trăng làm đèn chiếu cho núi, biển, đồng — thay vì né trăng như khi chụp Ngân Hà. Trăng tròn sáng đủ để phơi vài giây đến vài chục giây là ra một cảnh trông như ban ngày nhưng bầu trời có sao và bóng đổ mềm. Đẹp nhất thường là những đêm trăng chưa tròn hẳn hoặc lúc trăng còn thấp, khi ánh sáng xiên làm nổi khối địa hình mà bầu trời vẫn giữ được một ít sao.

Trăng: kẻ thù của Ngân Hà, bạn của phong cảnh

Người chụp Ngân Hà xem lịch trăng để tránh. Trăng sáng lên là bầu trời bạc màu, dải Ngân Hà chìm mất. Nhưng chính ánh sáng ấy lại giải quyết bài toán khó nhất của ảnh đêm: tiền cảnh tối đen. Dưới trăng, đá có khối, nước có ánh, cây có bóng — không cần đèn, không cần ghép.

Ánh trăng là ánh nắng phản chiếu từ bề mặt Mặt Trăng, nên về cơ bản nó có tính chất của nắng, chỉ yếu hơn rất nhiều — trăng tròn kém Mặt Trời cỡ vài trăm nghìn lần. Mắt người ở mức sáng đó chuyển sang nhìn bằng tế bào que, gần như mù màu, nên ta thấy cảnh đêm trăng là xanh xám bạc. Máy ảnh thì không: phơi đủ lâu, ảnh dưới trăng tròn có màu gần như ảnh ban ngày, cỏ xanh, đất nâu, trời xanh dương — cộng thêm vài ngôi sao.

Đọc lịch trăng theo âm lịch

Người Việt có lợi thế: âm lịch đi theo tuần trăng. Không cần ứng dụng cũng ước được trăng sẽ ra sao, dù vẫn nên tra giờ mọc, lặn chính xác.

Trung bình mỗi ngày trăng mọc muộn hơn hôm trước chừng năm mươi phút, nhưng con số này dao động theo mùa. Âm lịch cũng có tháng lệch một ngày so với trăng tròn thiên văn. Dùng bảng trên để lên ý tưởng, tra ứng dụng để có giờ chính xác.

Nửa vầng trăng không sáng bằng nửa trăng tròn

Một điều nhiều người không ngờ: trăng thượng huyền chỉ sáng cỡ một phần mười trăng tròn, chứ không phải một nửa. Lý do là bề mặt Mặt Trăng gồ ghề, khi bị chiếu xiên có nhiều bóng đổ nhỏ, và trăng tròn có hiệu ứng sáng vọt khi Mặt Trời chiếu thẳng sau lưng ta. Thực tế với người chụp: nửa vầng trăng vẫn chiếu được cảnh, nhưng phải phơi lâu hơn đáng kể, và bầu trời còn giữ được khá nhiều sao.

Ánh trăng cao, ánh trăng thấp

Như nắng, ánh trăng đổi tính chất theo độ cao.

• Trăng thấp (mới mọc, sắp lặn): ánh xiên, bóng dài, làm nổi gò đồi, vách đá, sóng cát. Ánh hơi ngả vàng cam do đi qua nhiều lớp khí quyển.
• Trăng cao (gần đỉnh đầu): ánh phẳng, ít bóng, cảnh trông bẹt như chụp giữa trưa. Hợp với mặt nước rộng, sương mù trắng.
• Ngược trăng: đường trăng lấp lánh trên mặt biển, mặt hồ, mặt sông; viền sáng trên mép núi, ngọn cây. Rất hợp ven biển miền Trung khi trăng mọc từ biển.
• Thuận trăng: cảnh sáng đều, màu rõ, ít kịch tính.

Ứng dụng mô phỏng mặt trời, mặt trăng cho biết hướng trăng mọc và độ cao theo giờ. Trăng cũng mọc lệch bắc hay lệch nam tuỳ thời điểm, không phải đêm nào cũng đúng hướng đông.

Thông số khởi điểm dưới trăng

Kiểm histogram, đừng tin màn hình. Với ống góc rộng, thời gian phơi vẫn bị giới hạn bởi sao kéo vệt nếu bạn muốn sao tròn. Nếu không quan tâm sao, có thể phơi lâu hơn ở ISO thấp cho ảnh sạch.

Cân bằng trắng: ngày hay đêm

Để cân bằng trắng ánh nắng (khoảng 5000–5500K), ảnh dưới trăng trông như ban ngày — nhiều người xem sẽ không nhận ra là ảnh đêm, trừ khi thấy sao. Đẩy về khoảng 3800–4500K, ảnh xanh lạnh hơn, gần cảm giác mắt thấy. Chụp RAW thì quyết định sau, nhưng nên chọn hướng từ đầu để ảnh trong loạt đồng nhất.

Đưa chính vầng trăng vào khung

Chụp cảnh có cả vầng trăng là bài toán chênh sáng: thông số đủ cho tiền cảnh làm trăng cháy thành đốm trắng. Vài cách:

• Trăng mới mọc trên trời còn sáng: đêm 13–14 âm lịch, trăng thường mọc trước hoàng hôn. Trời và đất còn đủ sáng, trăng chưa quá chói vì còn thấp sau lớp khí quyển. Một tấm là đủ.
• Chụp hai tấm: một tấm cho cảnh, một tấm ngắn hơn nhiều cho chi tiết bề mặt trăng, cùng vị trí, rồi ghép.
• Chấp nhận trăng cháy: trong ảnh góc rộng, trăng chỉ là một chấm nhỏ; cháy trắng một chút là tự nhiên.

Với ống 24 mm, trăng trên ảnh rất nhỏ. Muốn trăng lớn so với núi, phải dùng ống tele và đứng thật xa chủ thể. Không ghép một vầng trăng to lấy từ ảnh khác vào rồi trình bày như ảnh thật.

Cảnh hợp với đêm trăng ở Việt Nam

• Biển miền Trung: trăng mọc từ biển những đêm rằm, đường trăng chạy dài trên mặt nước.
• Núi đá vôi và sông nước: khối núi in bóng dưới trăng thấp, mặt nước lặng phản chiếu.
• Cao nguyên và đồi cỏ: ánh trăng xiên làm nổi từng lớp đồi, sương đêm trắng trong thung lũng.
• Ruộng nước, đầm phá: mặt nước rộng bắt ánh trăng và mây.
• Phố cổ, làng: những đêm rằm, ánh trăng chen ánh đèn — nhưng đèn thường lấn trăng, cần chênh sáng.

Đêm trăng sáng không có nghĩa là an toàn như ban ngày. Mắt vẫn đánh giá sai độ sâu, khoảng cách trong bóng tối. Không đi gần mép vực, mép đá ven biển; ven biển còn phải để ý thuỷ triều lên.

Thử ngay lần tới

1. Xem lịch âm, chọn một đêm khoảng 13–14 để chụp trăng mọc trên trời còn sáng.
2. Tra hướng và giờ trăng mọc bằng ứng dụng, chọn chỗ có tiền cảnh nằm đúng hướng đó.
3. Chụp một cảnh dưới trăng tròn ở ISO 400, f/4, 20 giây; kiểm histogram và chỉnh.
4. Xuất hai bản cùng một ảnh: cân bằng trắng 5200K và 4000K, so cảm giác ngày và đêm.
5. Đêm thượng huyền, chụp lúc trăng thấp phía tây trước nửa đêm để thấy ánh xiên làm nổi địa hình.