Máy ảnh đi chụp phong cảnh chịu bốn kẻ thù chính: hơi nước (sương, mưa, ngưng tụ khi đổi nhiệt độ), muối (gió biển), cát bụi và lạnh (pin tụt nhanh). Ở Việt Nam còn thêm kẻ thù thứ năm làm hỏng máy âm thầm nhất: độ ẩm cao kéo dài sinh nấm mốc trong ống kính. Cách phòng phần lớn rẻ tiền: túi kín, gói hút ẩm, khăn sợi nhỏ, áo mưa cho máy, pin dự phòng trong túi áo, và thói quen cho máy "làm quen" nhiệt độ trước khi mở túi.
Ngưng tụ: ống kính mờ đúng lúc bình minh
Tình huống quen thuộc: bạn bước ra khỏi phòng máy lạnh hay xe có điều hoà lúc 5 giờ sáng, không khí ngoài trời ẩm và ấm hơn. Vừa mở túi, ống kính và kính ngắm mờ trắng. Lau xong vài giây lại mờ. Đó là hơi nước trong không khí đọng lại trên bề mặt lạnh của máy, giống như cốc nước đá "đổ mồ hôi".
Chiều ngược lại cũng xảy ra: chụp đêm ngoài trời lạnh trên đỉnh đồi vùng cao rồi mang máy vào phòng ấm. Lần này hơi nước có thể đọng cả bên trong ống kính và thân máy, nguy hiểm hơn nhiều.
Cách phòng
- Cho máy vào túi kín (túi zip, túi ni lông buộc chặt) trước khi đổi môi trường, kèm một gói hút ẩm.
- Để yên trong túi chừng 20–30 phút, hoặc lâu hơn nếu chênh lệch nhiệt lớn, cho máy ấm hoặc nguội dần theo môi trường mới. Hơi nước sẽ đọng ở mặt ngoài túi thay vì trên máy.
- Đi săn bình minh từ phòng máy lạnh: tắt điều hoà sớm hoặc để túi máy ở chỗ gần nhiệt độ ngoài trời (ban công, cốp xe) từ tối hôm trước.
- Ra tới điểm chụp sớm hơn dự định một chút để máy kịp quen nhiệt.
Nếu ống kính đã mờ, đừng lau liên tục bằng khăn ướt hơi; chờ máy ấm lên. Lau mạnh nhiều lần dễ làm xước lớp phủ.
Sương mù và mưa phùn
Những buổi sáng sương trên cao nguyên hay mưa phùn mùa xuân miền Bắc đẹp nhưng ướt. Các hạt nước li ti bám lên thấu kính trước làm ảnh mờ loang, nhất là khi chụp về phía nguồn sáng.
- Loa che nắng (lens hood) không chỉ chống loá mà còn che giọt nước rơi trực tiếp lên kính.
- Kính lọc bảo vệ hoặc CPL ở phía trước: lau kính lọc dễ chịu hơn lau thấu kính.
- Hai khăn sợi nhỏ: một khăn khô để lau kính, một khăn để lau thân máy và tay. Khăn đã ướt thì cất đi, không dùng lau kính nữa.
- Kiểm tra kính trước mỗi lần bấm khi trời sương: phóng to ảnh vừa chụp, nhìn vùng sáng có loang mờ không.
Mưa: che máy, che cả người
Máy và ống có gioăng chống chịu thời tiết chịu được mưa nhẹ trong thời gian ngắn, nhưng "chống chịu" không phải "chống nước". Khe giữa ngàm ống và thân máy, nắp pin, nắp thẻ là chỗ nước dễ vào nhất.
| Mức mưa | Cách che |
|---|---|
| Mưa phùn, lất phất | Loa che nắng, khăn phủ thân máy, lau thường xuyên |
| Mưa vừa | Áo mưa cho máy chuyên dụng, hoặc túi ni lông trùm máy, khoét lỗ cho ống kính, buộc dây chun quanh loa che |
| Mưa to, có dông | Cất máy, tìm chỗ trú. Không đứng ở đỉnh đồi, mỏm đá, dưới cây đơn độc khi có sấm sét |
Sau buổi chụp ướt: mở nắp pin, nắp thẻ, tháo ống kính ở chỗ khô, lau khô bên ngoài, để máy ở nơi thoáng hoặc trong túi kín có nhiều gói hút ẩm qua đêm. Không sấy bằng máy sấy tóc nóng.
Gió biển và muối
Hơi nước biển mang muối. Đứng trên bãi đá ven biển chụp sóng, chỉ sau vài phút mặt kính đã phủ một lớp muối mờ. Muối khô lại thành tinh thể, ăn mòn kim loại và làm kẹt khớp xoay.
- Lau kính bằng khăn hơi ẩm nước ngọt rồi lau khô, đừng chà khô lớp muối (dễ xước).
- Về tới chỗ nghỉ, lau toàn bộ thân máy, ống kính, chân máy bằng khăn ẩm nước ngọt.
- Đứng cách mép sóng đủ xa; dùng ống dài hơn thay vì tiến sát. Sóng lớn ở bãi đá cuốn người và máy chỉ trong một nhịp.
Cát và bụi
Đồi cát ven biển miền Trung và Nam Trung Bộ, đường đất mùa khô Tây Nguyên, đèo bụi giữa trưa: cát mịn lọt vào vòng zoom, vòng lấy nét, khoá chân máy và cảm biến.
- Không đổi ống kính ngoài trời gió cát. Chọn ống trước khi tới. Bắt buộc đổi thì quay lưng về phía gió, ngàm máy hướng xuống, làm thật nhanh, hoặc đổi trong xe.
- Không lau cát bằng khăn ngay: hạt cát bị chà trên kính như giấy nhám. Thổi bằng bóng thổi trước, rồi mới lau nhẹ.
- Túi máy đóng kín khi không chụp; đặt túi trên tấm lót, không đặt thẳng xuống cát.
- Chân máy: rửa nước ngọt phần chân dưới sau buổi chụp trên cát, nhất là cát biển.
Lạnh: pin tụt, màn hình chậm
Pin lithium mất dung lượng nhanh khi lạnh. Những đêm đông trên các đỉnh núi cao phía Bắc, hay những buổi sáng sớm rét đậm ở vùng núi, pin đầy có thể báo hết sau một thời gian ngắn hơn hẳn bình thường, nhất là khi phơi sáng dài liên tục.
- Giữ pin dự phòng trong túi áo trong, sát người. Pin "hết" vì lạnh thường hồi lại phần nào khi ấm lên.
- Tắt bớt tính năng tốn pin: xem lại ảnh liên tục, kết nối không dây, chống rung khi đã đặt chân máy.
- Đeo găng tay mỏng có đầu ngón cảm ứng hoặc găng hở ngón để thao tác nút; tay cóng là lúc dễ đánh rơi máy.
- Nhớ quy trình túi kín trước khi mang máy từ ngoài lạnh vào phòng ấm.
Nóng ẩm và nấm mốc: kẻ thù âm thầm
Ống kính bị mốc thường không phải do một chuyến đi, mà do cất máy sai cách nhiều tháng trong không khí nồm ẩm. Nấm mọc thành sợi như mạng nhện bên trong thấu kính, làm ảnh giảm tương phản, và có thể ăn vào lớp phủ không phục hồi được.
- Tủ chống ẩm có đồng hồ độ ẩm là cách phổ biến ở Việt Nam; nhiều tài liệu khuyên giữ độ ẩm tương đối khoảng 40–50%. Quá khô trong thời gian rất dài cũng không tốt cho một số chi tiết cao su, chất bôi trơn.
- Hộp kín và gói hút ẩm là phương án rẻ; thay hoặc sấy lại gói hút ẩm khi đổi màu.
- Không cất máy trong túi vải ẩm sau chuyến đi; lấy ra, lau khô, phơi chỗ thoáng mát rồi mới cất.
- Dùng máy thường xuyên, mang ra ánh sáng: ống kính nằm lâu trong góc tối ẩm dễ mốc hơn.
- Không để máy trong xe đỗ ngoài nắng: nhiệt độ trong xe có thể rất cao, ảnh hưởng tới pin, màn hình và keo dán thấu kính.
Bảng nhanh: tình huống và cách xử lý
| Tình huống | Việc nên làm | Việc không nên |
|---|---|---|
| Ra khỏi phòng lạnh lúc rạng sáng | Để máy trong túi kín 20–30 phút | Mở túi ngay rồi lau liên tục |
| Sương, mưa phùn | Loa che nắng, hai khăn, kiểm tra ảnh | Dùng khăn đã ướt để lau kính |
| Bãi đá ven biển | Lau khăn ẩm nước ngọt, đứng xa sóng | Chà khô lớp muối trên kính |
| Đồi cát gió | Không đổi ống, thổi trước lau sau | Đặt máy, túi thẳng xuống cát |
| Đêm lạnh trên núi | Pin dự phòng trong túi áo, túi kín khi vào phòng | Mang máy lạnh vào phòng ấm rồi mở ngay |
| Cất máy mùa nồm | Tủ chống ẩm hoặc hộp kín có hút ẩm | Để trong túi vải, góc tủ tối |
Thử ngay lần tới
- Mua một xấp túi zip cỡ lớn và gói hút ẩm, để sẵn hai cái trong ba lô máy.
- Tối trước buổi săn bình minh: để túi máy ở ban công hoặc gần cửa, không để cạnh điều hoà.
- Bỏ một túi ni lông và hai dây chun vào ba lô làm áo mưa khẩn cấp.
- Dán nhãn pin (1, 2, 3) để biết pin nào đã dùng, xoay vòng pin trong túi áo khi trời lạnh.
- Về tới nhà sau chuyến biển hay đồi cát: lau máy, rửa chân máy, cất vào chỗ chống ẩm ngay tối đó, không để sáng mai.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ống kính bị mờ hơi nước khi ra ngoài trời?
Vì máy lạnh hơn không khí ẩm bên ngoài, hơi nước đọng lại trên bề mặt như cốc nước đá. Cho máy vào túi kín 20–30 phút trước khi mở để máy ấm dần theo môi trường mới.
Máy ảnh chống chịu thời tiết có chụp dưới mưa được không?
Chịu được mưa nhẹ trong thời gian ngắn, nhưng không phải chống nước. Vẫn nên dùng áo mưa cho máy hoặc túi ni lông khi mưa vừa, và cất máy khi mưa to, có dông.
Làm sao để ống kính không bị mốc?
Cất máy trong tủ chống ẩm hoặc hộp kín có gói hút ẩm, giữ độ ẩm vừa phải, lau khô sau mỗi chuyến đi và dùng máy thường xuyên. Không để máy lâu trong túi vải ẩm hay góc tối.
Chụp ở biển cần lưu ý gì để bảo vệ máy?
Lau muối bằng khăn hơi ẩm nước ngọt rồi lau khô, không chà khô trên kính. Không đổi ống kính khi gió cát, đứng xa mép sóng, và lau toàn bộ máy, chân máy sau buổi chụp.
Vì sao pin máy ảnh hết nhanh khi trời lạnh?
Pin lithium giảm dung lượng khả dụng khi nhiệt độ thấp. Giữ pin dự phòng trong túi áo trong sát người, thay pin luân phiên; pin báo hết vì lạnh thường hồi lại phần nào khi được làm ấm.
