Ống chính (1x) là ống tốt nhất trên điện thoại và nên là lựa chọn mặc định cho phong cảnh. Ống siêu rộng (0,5x hoặc 0,6x) dùng khi có tiền cảnh rất gần hoặc cảnh quá rộng không lùi được; ống tele (2x tới 5x) dùng để tách một chi tiết, nén lớp núi và làm mặt trời trông to hơn. Chọn ống theo việc mình muốn người xem nhìn vào, không theo việc "nhét được nhiều nhất vào khung".
Ba ống kính, ba tiêu cự tương đương
Con số 0,5x, 1x, 3x trên ứng dụng camera là tỉ lệ so với ống chính, không phải tiêu cự. Để so với máy ảnh, người ta quy về tiêu cự tương đương full-frame. Mỗi máy một khác, nhưng khoảng thường gặp như sau:
| Ống | Nút trên màn hình | Tiêu cự tương đương thường gặp | Góc nhìn |
|---|---|---|---|
| Siêu rộng | 0,5x – 0,6x | khoảng 13–16 mm | Rất rộng, kéo giãn rìa ảnh |
| Chính | 1x | khoảng 23–26 mm | Rộng vừa, gần cảm giác nhìn quanh |
| Tele | 2x – 5x | khoảng 48–120 mm, có máy dài hơn | Hẹp, nén khoảng cách |
Muốn biết chính xác máy mình, chụp một tấm ở mỗi ống rồi xem thông tin ảnh (EXIF) trong thư viện: thường có dòng tiêu cự tương đương. Một số mức zoom như 2x trên vài máy không phải ống riêng mà là cắt giữa cảm biến chính độ phân giải cao; ảnh vẫn khá vì cảm biến lớn, nhưng không bằng một ống tele thật.
Ống chính: chất lượng cao nhất, dùng nhiều nhất
Hãng nào cũng dồn tiền vào ống chính: cảm biến lớn nhất, khẩu sáng nhất, thường có chống rung quang học. Vì vậy với phong cảnh, nguyên tắc đơn giản là khi còn phân vân, dùng 1x.
- Cảnh thung lũng, cánh đồng, phố cổ nhìn từ trên cao: góc nhìn của ống chính đủ rộng mà không làm núi xa bé như hạt đậu.
- Lúc trời tối dần, ống chính giữ chi tiết lâu nhất; hai ống còn lại xuống chất lượng sớm hơn nhiều.
- Khi cần chụp RAW, ống chính cho tệp có nhiều dư địa chỉnh nhất.
Ống siêu rộng: chỉ mạnh khi có tiền cảnh
Ống siêu rộng làm vật gần to ra và vật xa nhỏ lại rất mạnh. Đứng trước một dãy núi rồi bấm 0,5x, núi sẽ thành một đường viền thấp tè giữa một bầu trời mênh mông và một khoảng đất trống. Đây là lỗi phổ biến nhất của người mới.
Cách dùng đúng
- Đưa máy xuống thấp, sát tiền cảnh: một tảng đá có vân, một vũng nước phản chiếu trời, một vạt cỏ. Tiền cảnh chiếm một phần ba dưới khung, núi phía sau làm nền.
- Cảnh bao quanh mình: đứng giữa rừng thông, dưới vòm hang, giữa hai vách núi. Ống siêu rộng cho cảm giác bị cảnh ôm lấy.
- Trời đẹp chiếm cả khung: ráng chiều trải khắp bầu trời, mây vảy cá kín đầu. Lúc này đất chỉ cần một dải mỏng.
Những điểm yếu cần biết
- Rìa ảnh kém nét hơn giữa ảnh, và phần mềm sửa méo làm rìa càng mềm.
- Đường thẳng đứng như thân cây, cột đèn, tháp ngả vào nhau khi nghiêng máy lên. Giữ máy thẳng đứng, cắt bớt đất sau nếu cần.
- Người đứng ở rìa khung bị kéo méo, trông to bè. Trong ảnh phong cảnh, nếu có người làm điểm tỉ lệ, để họ gần giữa.
- Thiếu sáng là ống này xuống chất lượng đầu tiên.
Ống tele: ống bị bỏ quên của dân chụp phong cảnh
Người mới hay nghĩ phong cảnh là phải rộng. Thực tế nhiều ảnh phong cảnh mạnh nhất là ảnh hẹp: một dải núi xếp lớp trong sương, một mái nhà đỏ giữa đồi chè, một con thuyền giữa vệt nắng trên sông.
Ống tele làm được gì
- Nén lớp: các dãy núi ở xa nhau vài cây số trông như sát vào nhau, tạo những lớp nhạt dần trong sương. Đây là hiệu ứng của khoảng cách đứng, ống tele chỉ giúp cắt gọn phần mình cần.
- Tách chi tiết: giữa một khung cảnh lộn xộn, ống tele cho phép chọn đúng một mảng đẹp và bỏ phần còn lại ra ngoài.
- Mặt trời, mặt trăng to hơn: kích thước mặt trời trong khung tỉ lệ thuận với tiêu cự. Ở 26 mm mặt trời chỉ là một chấm sáng; ở 120 mm đã thành đĩa tròn rõ ràng phía sau rặng núi.
Giới hạn của ống tele điện thoại
- Cảm biến nhỏ hơn ống chính, khẩu tối hơn, nên chỉ thật sự tốt khi trời sáng.
- Khi thiếu sáng, nhiều máy âm thầm chuyển sang dùng ống chính rồi cắt ảnh, dù màn hình vẫn hiện 3x. Nếu thấy ảnh tele lúc chạng vạng mềm bất thường, đó có thể là lý do.
- Rung tay hiện rõ hơn. Tựa tay vào lan can, cột, ba lô hoặc dùng chân máy mini.
- Vượt mức zoom của ống tele thật là zoom số, chất lượng giảm nhanh.
Bảng chọn ống theo loại cảnh
| Cảnh | Ống nên thử trước | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thung lũng nhìn từ đỉnh đồi | Chính | Thử thêm tele để tách một bản làng hay một khúc sông |
| Núi xếp lớp trong sương | Tele | Đứng chỗ cao, chờ nắng xiên tạo lớp |
| Hồ phẳng phản chiếu trời | Siêu rộng hoặc chính | Hạ máy thấp sát mặt nước |
| Hoàng hôn trên biển | Tele cho mặt trời to, chính cho ráng rộng | Đừng nhìn thẳng mặt trời qua màn hình quá lâu |
| Rừng thông, hang động | Siêu rộng | Giữ máy thẳng đứng để thân cây không ngả |
| Phố cổ từ tầng cao | Chính hoặc tele | Tele gom mái nhà thành mảng đặc |
| Ruộng, đồi chè có hoa văn | Tele | Tìm nhịp lặp lại của đường nét |
Một cảnh, ba ống: thói quen của người chụp kỹ
Đến một điểm ngắm, thay vì bấm một tấm rồi đi, hãy chụp cùng một hướng ở cả ba ống. Về nhà xem lại, phần lớn người mới ngạc nhiên vì tấm tele hay hơn tấm siêu rộng họ tưởng là "đẹp nhất". Làm vậy vài chuyến, mắt sẽ quen nhìn cảnh theo khung hẹp trước khi giơ máy.
Một mẹo nhỏ: đừng dùng ngón tay kéo zoom liên tục. Hãy bấm đúng nút 0,5x, 1x, 3x để máy dùng đúng ống thật. Kéo tới những mức lẻ như 1,7x hay 4,2x thường là cắt ảnh từ ống bên dưới.
Quy tắc bố cục chung như một phần ba, đường dẫn, khung trong khung áp dụng cho cả ba ống. Phần bố cục riêng cho phong cảnh, như đặt chân trời và dùng tiền cảnh, có bài riêng ở mục bố cục ảnh phong cảnh.
Thử ngay lần tới
- Chụp cùng một cảnh bằng ba nút 0,5x, 1x và mức tele cao nhất có ống thật. Xem EXIF để ghi lại tiêu cự tương đương của máy mình.
- Với ống siêu rộng, hạ điện thoại xuống ngang đầu gối, đặt một hòn đá hoặc khóm cỏ cách ống kính chừng một gang tay.
- Ở điểm ngắm có nhiều dãy núi, dùng ống tele và chờ lúc nắng xiên buổi sáng hoặc chiều để thấy lớp núi tách ra.
- Khi trời chạng vạng, quay về ống chính. Nếu cần tele, tựa máy vào vật cứng và bấm bằng hẹn giờ 3 giây.
- Không kéo zoom bằng hai ngón; chỉ bấm các nút zoom tròn.
Câu hỏi thường gặp
Chụp phong cảnh nên dùng ống 0,5x hay 1x?
Mặc định nên dùng 1x vì ống chính có chất lượng tốt nhất. Chỉ chuyển sang 0,5x khi có tiền cảnh gần muốn đưa vào hoặc cảnh quá rộng mà không lùi được. Dùng 0,5x với cảnh không có tiền cảnh thường làm núi nhỏ và ảnh trống.
Vì sao ảnh chụp bằng ống tele lúc tối bị mờ?
Ống tele điện thoại có cảm biến nhỏ và khẩu tối, nên thiếu sáng là nhiễu và rung tay rõ. Nhiều máy còn tự chuyển sang dùng ống chính rồi cắt ảnh khi trời tối. Hãy tựa máy vào vật cứng hoặc quay về ống chính.
Tiêu cự tương đương là gì?
Là tiêu cự quy đổi sang hệ máy full-frame để so góc nhìn giữa các máy có cảm biến khác nhau. Ống chính điện thoại thường tương đương khoảng 23–26 mm, gần với ống góc rộng vừa trên máy ảnh. Con số này nằm trong thông tin EXIF của ảnh.
Làm sao để mặt trời to trong ảnh hoàng hôn bằng điện thoại?
Dùng ống tele dài nhất có trên máy và đứng xa vật làm tiền cảnh như núi, cây, thuyền. Kích thước mặt trời trong khung tăng theo tiêu cự, còn vật ở xa giúp so sánh. Chụp lúc mặt trời đã sát chân trời, ánh sáng dịu hơn và không cháy.
Ống siêu rộng có làm méo ảnh phong cảnh không?
Có, nhất là ở rìa khung: đường thẳng đứng ngả vào nhau và vật ở rìa bị kéo giãn. Giữ máy thẳng, không ngửa lên, và để vật quan trọng gần giữa khung sẽ giảm méo rõ.