Chế độ chuyên nghiệp (Pro, thủ công) trên điện thoại cho phép tự đặt ISO, tốc độ màn trập, cân bằng trắng, điểm nét và bù sáng thay vì để máy quyết. Với phong cảnh, giá trị lớn nhất của nó là: giữ ISO thấp cho ảnh sạch, đặt tốc độ chậm khi có chân máy, và khoá cân bằng trắng để màu bình minh không bị máy "sửa" về trắng. Khẩu độ trên điện thoại thường cố định, nên đừng tìm nút đó.
Chế độ chuyên nghiệp khác chế độ tự động ở đâu
Ở chế độ tự động, điện thoại ghép nhiều khung, tự chọn mức sáng, tự giảm nhiễu và tự đặt màu. Ở chế độ chuyên nghiệp, nhiều máy chụp ít khung hơn, có khi chỉ một khung, và làm đúng thông số mình đặt. Hệ quả:
- Ảnh thật hơn với ý đồ của mình, nhưng mất phần "phép màu" của HDR và giảm nhiễu nhiều khung.
- Trời sáng thì kết quả ngang hoặc hơn tự động; thiếu sáng mà cầm tay thì thường kém hơn chế độ đêm.
- Không phải máy nào cũng có chế độ này trong ứng dụng gốc. Một số máy cần ứng dụng camera bên thứ ba.
Vì vậy đây không phải chế độ "xịn hơn" để dùng mọi lúc. Nó là công cụ cho những cảnh máy tự động đoán sai.
Năm thông số và ý nghĩa với phong cảnh
ISO: độ nhạy sáng
ISO càng cao ảnh càng sáng nhưng càng nhiễu. Với cảm biến nhỏ của điện thoại, nhiễu tăng nhanh. Phong cảnh cần chi tiết, nên giữ ISO ở mức thấp nhất máy cho phép (thường 50 hoặc 100) bất cứ khi nào có thể. Chỉ tăng ISO khi tốc độ đã chậm tới mức cầm tay bị rung mà không có chỗ tựa.
Tốc độ màn trập: thời gian phơi sáng
Ký hiệu S hoặc biểu tượng đồng hồ, đơn vị là giây hoặc phân số giây. Tốc độ nhanh (1/500) đóng băng sóng, lá; tốc độ chậm (1/2, 2 giây) làm nước, mây mượt nhưng cần chân máy. Cầm tay với ống chính có chống rung, nhiều người giữ được khoảng 1/15 tới 1/30 giây; ống tele cần nhanh hơn.
Cân bằng trắng: màu của ánh sáng
Ký hiệu WB, đơn vị Kelvin (K). Số thấp (khoảng 3.000 K) làm ảnh xanh lạnh đi, số cao (khoảng 7.000 K) làm ảnh ấm vàng lên. Đây là cách máy bù cho màu ánh sáng; đặt số thấp tức là bảo máy "ánh sáng đang vàng, hãy làm xanh lại".
Lấy nét tay
Ký hiệu MF hoặc biểu tượng bông hoa – ngọn núi. Kéo về phía ngọn núi là nét xa. Hữu ích khi trời tối máy loay hoay không bắt nét, hoặc khi chụp qua kính, qua cành lá.
Bù sáng
Ký hiệu EV. Khi ISO và tốc độ để tự động, bù sáng là cách nói "sáng hơn, tối hơn". Khi đặt cả ISO lẫn tốc độ bằng tay, bù sáng thường bị vô hiệu, máy chỉ hiện chỉ báo sáng tối.
Bảng thông số khởi điểm cho cảnh phong cảnh
| Cảnh | ISO | Tốc độ | Cân bằng trắng | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Nắng đẹp, cầm tay | Thấp nhất | Tự động hoặc 1/250 trở lên | Ánh sáng ngày (khoảng 5.200–5.600 K) | Chế độ tự động thường cũng tốt ngang |
| Bình minh, hoàng hôn, cầm tay | Thấp, nâng dần nếu rung | 1/60 – 1/30 | Khoảng 5.000–5.600 K, đừng để tự động | Giữ màu ấm của ráng |
| Giờ xanh, có chân máy | Thấp nhất | 1 – 4 giây | Khoảng 4.000–5.000 K | Hẹn giờ 2–3 giây để khỏi rung tay |
| Thác, suối có chân máy, trời râm | Thấp nhất | 1/4 – 1 giây | Khoảng 5.500–6.500 K | Quá sáng thì cần kính ND |
| Sương sớm | Thấp | Tự động, bù sáng dương nhẹ | Khoảng 5.000–6.000 K | Thấp hơn nữa nếu muốn sương lạnh xanh |
Tất cả là điểm khởi đầu để chỉnh. Chụp một tấm, xem, rồi xoay từng thông số một. Mỗi máy có dải thông số khác nhau; tốc độ chậm nhất có máy chỉ vài giây, có máy tới 30 giây.
Cân bằng trắng: lý do đáng học chế độ chuyên nghiệp nhất
Chế độ tự động có một thói quen gây hại cho ảnh phong cảnh: nó coi ánh sáng vàng cam của bình minh là "lỗi màu" và kéo về trung tính. Kết quả là ráng chiều nhạt, sương sớm mất màu hồng tím, phố lên đèn xám xịt.
Đặt cân bằng trắng cố định quanh mức ánh sáng ngày (khoảng 5.200–5.600 K) nghĩa là mình chụp màu ánh sáng đúng như nó đang có. Nắng sớm sẽ vàng, giờ xanh sẽ xanh, phố đèn sẽ ấm. Sau đó muốn ấm hơn hay lạnh hơn là lựa chọn của mình, không phải của máy.
- Muốn giờ xanh đậm xanh hơn: hạ WB xuống khoảng 4.000 K.
- Muốn bình minh ấm hơn: nâng WB lên khoảng 6.000–6.500 K.
- Chụp loạt ảnh một buổi để ghép timelapse hoặc đặt cạnh nhau: luôn khoá WB, tránh mỗi tấm một màu.
Nếu chụp RAW, cân bằng trắng có thể đổi lại sau không mất chất lượng. Nhưng đặt đúng ngay từ đầu giúp mình nhìn màn hình đúng hơn khi bố cục.
Đọc histogram ngay trên màn hình
Nhiều chế độ chuyên nghiệp có biểu đồ histogram: trục ngang từ đen (trái) tới trắng (phải), chiều cao là số điểm ảnh ở mỗi độ sáng.
- Dồn sát mép phải: vùng sáng cháy, mây mất vân. Giảm sáng.
- Dồn sát mép trái: vùng tối mất chi tiết. Với hoàng hôn có bóng đen thì chấp nhận được.
- Cảnh sương nên dồn về nửa phải nhưng không chạm mép.
Histogram không bị ảnh hưởng bởi độ sáng màn hình hay nắng chói, nên đáng tin hơn mắt khi chụp ngoài trời.
Sai thường gặp với chế độ chuyên nghiệp
| Sai | Hậu quả | Cách sửa |
|---|---|---|
| Cầm tay mà đặt tốc độ 1 giây | Ảnh nhoè toàn bộ | Cầm tay thì giữ khoảng 1/30 trở lên với ống chính, hoặc dùng chân máy |
| Để ISO tự động khi có chân máy | Máy vẫn đẩy ISO lên, ảnh nhiễu | Đặt ISO thấp nhất bằng tay, để tốc độ dài ra |
| Quên đặt lại lấy nét tay | Cảnh sau mờ nét | Chuyển lại AF trước khi rời điểm chụp |
| Dùng chế độ chuyên nghiệp cho cảnh ngược sáng cầm tay | Mất HDR, trời cháy hoặc đất đen | Quay về chế độ tự động cho cảnh này |
| Chụp chuyên nghiệp ở ống tele lúc tối | Máy có thể khoá ống, nhiễu nặng | Dùng ống chính và cắt nhẹ sau |
Thử ngay lần tới
- Tìm chế độ chuyên nghiệp trong ứng dụng camera (thường trong mục "Thêm" hoặc vuốt sang ngang các chế độ). Nếu không có, máy có thể cần ứng dụng bên thứ ba.
- Buổi chiều tới, chụp hoàng hôn một tấm tự động và một tấm WB khoá ở khoảng 5.500 K, ISO thấp nhất. So màu hai tấm.
- Bật histogram và tập nhìn nó thay vì nhìn độ sáng màn hình.
- Có chân máy mini, thử giờ xanh ở ISO thấp nhất, tốc độ 2 giây, hẹn giờ 3 giây.
- Rời một điểm chụp thì đưa mọi thông số về tự động để khỏi quên.
Câu hỏi thường gặp
Chế độ chuyên nghiệp trên điện thoại dùng để làm gì?
Để tự đặt ISO, tốc độ, cân bằng trắng và nét thay vì để máy đoán. Với phong cảnh, nó hữu ích nhất khi cần giữ màu bình minh hoàng hôn, khi có chân máy để phơi sáng chậm với ISO thấp, và khi máy không bắt nét được lúc tối.
Vì sao điện thoại không chỉnh được khẩu độ?
Phần lớn ống kính điện thoại có khẩu độ cố định vì cấu tạo rất nhỏ. Một số ít máy từng có khẩu thay đổi nhưng không phổ biến. Với phong cảnh điều này không đáng lo vì ống kính điện thoại vốn cho vùng nét rất sâu.
ISO bao nhiêu khi chụp phong cảnh bằng điện thoại?
Nên để mức thấp nhất máy cho phép, thường là 50 hoặc 100, để ảnh sạch nhiễu. Chỉ tăng khi tốc độ đã chậm tới mức cầm tay bị rung mà không có chỗ tựa hay chân máy. Đây là điểm khởi đầu, mỗi máy chịu nhiễu khác nhau.
Cân bằng trắng bao nhiêu K khi chụp hoàng hôn?
Một điểm khởi đầu phổ biến là khoảng 5.200–5.600 K, gần với ánh sáng ban ngày, để giữ màu ấm tự nhiên của ráng chiều. Muốn ấm hơn thì tăng số, muốn dịu hơn thì giảm. Tránh để tự động vì máy hay kéo màu ráng về trung tính.
Chế độ chuyên nghiệp có tốt hơn chế độ tự động không?
Không hẳn. Ở chế độ tự động, máy ghép nhiều khung để giảm nhiễu và mở rộng dải sáng, điều mà chế độ chuyên nghiệp nhiều khi bỏ qua. Cảnh ngược sáng cầm tay hay cảnh tối không có chân máy thường ra đẹp hơn ở chế độ tự động hoặc chế độ đêm.