Điện thoại chụp phong cảnh tốt nhất khi trời đủ sáng, cảnh rộng và cần chia sẻ nhanh: phần mềm tự ghép nhiều khung hình nên trời không cháy, đất không đen, ảnh ra là dùng được ngay. Điện thoại kém hơn máy ảnh ở ba chỗ: cảm biến nhỏ nên thiếu sáng là nhiễu và bệt, ống tele yếu khi cần kéo xa, và khó kiểm soát độ sâu trường ảnh, tốc độ, kính lọc. Biết rõ ranh giới này thì chọn đúng cảnh để bấm, thay vì đổ lỗi cho máy.
Vì sao điện thoại chụp phong cảnh đẹp hơn người ta nghĩ
Một tấm ảnh điện thoại hiện nay hiếm khi là một lần phơi sáng. Khi bấm nút, máy đã lưu sẵn một chuỗi khung hình trong bộ đệm, rồi chọn, căn chỉnh và trộn chúng lại. Cách làm này thường được gọi là nhiếp ảnh điện toán (computational photography). Kết quả là ba thứ máy ảnh truyền thống phải tự làm bằng tay thì điện thoại làm sẵn:
- Dải tương phản rộng: trộn khung tối giữ trời và khung sáng giữ đất, nên cảnh ngược sáng lúc hoàng hôn vẫn ra cả hai.
- Giảm nhiễu: trung bình nhiều khung làm hạt nhiễu triệt tiêu nhau, giống kỹ thuật chồng ảnh của người chụp sao.
- Nét sâu: ống kính tiêu cự rất ngắn trên cảm biến nhỏ cho vùng nét trải từ tiền cảnh tới núi xa, không cần khép khẩu.
Với phong cảnh ban ngày, cả ba thứ đều là lợi thế thật. Một người mới cầm máy ảnh có ống kính rời, chụp ngược nắng bằng chế độ tự động, rất dễ ra ảnh trời trắng xoá mà ảnh điện thoại bên cạnh lại đủ mây.
Cảm biến nhỏ: giới hạn không phần mềm nào xoá hết
Cảm biến chính của điện thoại cao cấp thường cỡ 1/1,3 inch tới 1 inch theo cách gọi của ngành, tức nhỏ hơn cảm biến full-frame (36 × 24 mm) khoảng bảy tới mười mấy lần về diện tích. Ống siêu rộng và ống tele trên cùng chiếc máy thường dùng cảm biến còn nhỏ hơn nữa. Diện tích nhỏ nghĩa là mỗi khung hình hứng ít ánh sáng hơn, và đây là gốc của mọi điểm yếu còn lại.
Thiếu sáng thì chi tiết thành "tranh màu nước"
Khi trời tối dần, máy phải giảm nhiễu mạnh tay. Lá cây, cỏ, mặt đá, mái ngói xa bị làm mịn thành từng mảng màu không có vân. Nhìn trên màn hình điện thoại thì ổn, phóng to trên máy tính mới thấy. Ảnh phong cảnh sống bằng chi tiết nhỏ, nên đây là chỗ máy ảnh có cảm biến lớn vượt xa.
Màu và tương phản bị "làm đẹp" sẵn
Phần mềm của mỗi hãng có khẩu vị riêng: có máy kéo bóng tối lên rất mạnh nên ảnh hoàng hôn trông như giữa trưa, có máy tăng độ bão hoà làm cỏ xanh lè. Với cảnh lặng như sương sớm hay ráng chiều nhạt, cách xử lý này đôi khi xoá mất không khí. Bài chế độ chuyên nghiệp và bài chụp RAW trong mục này nói cách giành lại quyền quyết định.
Bảng so sánh theo tình huống chụp phong cảnh
| Tình huống | Điện thoại | Máy ảnh cảm biến lớn |
|---|---|---|
| Nắng đẹp, cảnh rộng | Rất tốt, ảnh dùng ngay | Tốt, cần chỉnh thêm |
| Ngược sáng hoàng hôn | Tốt nhờ HDR tự động, đôi khi phẳng | Cần chụp bù trừ hoặc kính lọc |
| Giờ xanh, phố lên đèn | Khá với chế độ đêm, chi tiết bị mịn | Tốt hơn rõ khi có chân máy |
| Núi xa, lớp núi chồng | Yếu nếu vượt quá tiêu cự ống tele thật | Tốt với ống tele |
| Nước chảy mượt giữa ngày | Hạn chế, thường là hiệu ứng mô phỏng | Tốt với kính ND |
| Ngân Hà, trời sao | Có thể ra ảnh để xem, khó in lớn | Tốt hơn hẳn |
| In khổ lớn, treo tường | Được ở khổ vừa nếu ảnh ban ngày | Lợi thế rõ |
| Leo dốc, đi nhẹ, mưa gió | Lợi thế lớn: nhỏ, chống nước, luôn sẵn | Nặng, cần bảo vệ |
Bảng này là xu hướng chung theo nguyên lý cảm biến và ống kính, không phải đánh giá một đời máy nào. Điện thoại đời mới có thể làm tốt hơn một máy ảnh cũ ở vài ô, và ngược lại.
Những cảnh điện thoại làm tốt nhất
Muốn ảnh điện thoại ra hồn thì chọn cảnh hợp với nó, đừng bắt nó làm việc của máy ảnh.
- Cảnh rộng nhiều lớp trong nắng xiên: thung lũng buổi sáng, đồi cỏ, bãi bồi ven sông. Ống chính cho chi tiết tốt nhất.
- Ngược sáng có mây: hoàng hôn trên mặt hồ, mặt trời sau rặng núi. HDR tự động của điện thoại xử lý gọn.
- Cảnh có tiền cảnh rất gần: một hòn đá, một khóm cỏ sát ống siêu rộng, núi phía sau vẫn nét. Máy ảnh muốn làm vậy phải khép khẩu sâu hoặc chồng nét.
- Khoảnh khắc thoáng qua: một tia nắng xuyên mây, một con thuyền đi qua vệt nắng. Điện thoại luôn ở trong túi và bật lên trong một giây.
- Video ngắn và timelapse: mây trôi qua đỉnh núi, sương tan trên hồ. Nhiều máy quay timelapse tự động rất ổn định khi đặt cố định.
Những cảnh nên nghĩ tới máy ảnh, hoặc chấp nhận giới hạn
- Núi xa bị nén lớp: khi cần tiêu cự 200 mm trở lên, zoom số trên điện thoại chỉ là cắt ảnh rồi phóng to. Ảnh xem trên mạng được, in thì lộ.
- Rừng tối, thác trong khe núi: ít sáng, tương phản cao, nhiều chi tiết lá. Điện thoại dễ làm bệt.
- Nước mượt giữa ban ngày: cần tốc độ vài giây, tức cần kính ND. Có kẹp kính lọc cho điện thoại nhưng chất lượng không đều.
- Trời sao, vệt sao chất lượng cao: chế độ đêm của điện thoại cho ảnh để nhớ; muốn ảnh in thì cần máy ảnh, ống sáng và chân máy.
Sai thường gặp khi chụp phong cảnh bằng điện thoại
| Sai | Vì sao hỏng | Cách sửa |
|---|---|---|
| Dùng zoom số kéo núi lại gần | Cắt ảnh, mất chi tiết, nhiễu tăng | Dùng đúng mức zoom của ống tele thật (thường hiện số tròn như 2x, 3x, 5x) hoặc tiến lại gần |
| Kính ống bám vân tay, mồ hôi | Ảnh mờ như sương, đèn có quầng | Lau ống kính bằng vải mềm trước mỗi lần chụp |
| Chân trời nghiêng | Biển, hồ như đổ sang một bên | Bật lưới và thước cân bằng trong cài đặt camera |
| Để máy tự đo sáng vào vùng trời | Đất đen thui hoặc trời cháy | Chạm vào vùng muốn đúng sáng rồi kéo thanh bù sáng |
| Bật bộ lọc màu ngay lúc chụp | Không gỡ được về sau | Chụp gốc sạch, chỉnh sau |
| Chụp hoàng hôn lúc mặt trời còn chói | Lóa, trời trắng | Chờ mặt trời chạm mây hoặc chân trời, ráng màu đẹp thường tới sau khi lặn |
Điện thoại và máy ảnh có thể đi cùng nhau
Nhiều người chụp phong cảnh lâu năm vẫn mang điện thoại làm "máy thứ hai". Một cách chia việc hợp lý:
- Điện thoại cầm tay chụp nhanh để thử bố cục, xem góc nào đáng dựng chân máy.
- Điện thoại giữ ống siêu rộng cho cảnh rất rộng khi máy ảnh đang gắn ống tele.
- Điện thoại quay timelapse đặt cố định trong lúc máy ảnh chụp ảnh tĩnh.
- Máy ảnh lo cảnh thiếu sáng, cảnh xa và những tấm định in.
Người chỉ có điện thoại cũng không thiệt nhiều nếu biết dừng đúng lúc: phần lớn ảnh phong cảnh đẹp đến từ việc có mặt đúng giờ và đứng đúng chỗ, thứ mà thiết bị nào cũng không làm thay được.
Thử ngay lần tới
- Mở cài đặt camera, bật lưới và thước cân bằng nếu máy có. Việc này mất một phút và sửa được lỗi chân trời nghiêng mãi mãi.
- Tìm xem máy mình có mấy ống kính thật: chụp cùng một cảnh ở từng mức zoom tròn (0,5x, 1x, 2x, 3x hoặc 5x), mở ảnh ra xem thông tin tiêu cự.
- Ở chuyến đi sau, chụp một cảnh ngược sáng hai lần: một lần để máy tự động, một lần chạm vào vùng trời rồi kéo bù sáng. So sánh trên máy tính.
- Chụp một cảnh lúc nắng đẹp và cùng cảnh đó lúc trời gần tối. Phóng to 100% cả hai để tự thấy ranh giới của cảm biến nhỏ.
- Mang theo một miếng vải lau kính trong túi áo và lau ống kính trước mỗi điểm dừng.
Câu hỏi thường gặp
Chụp phong cảnh bằng điện thoại có thay được máy ảnh không?
Với ảnh xem trên mạng và in khổ nhỏ, chụp lúc trời sáng, điện thoại thay được phần lớn. Máy ảnh cảm biến lớn vẫn hơn rõ khi thiếu sáng, khi cần ống tele dài, khi cần kính lọc và khi in khổ lớn. Nhiều người dùng cả hai, mỗi thứ một việc.
Vì sao ảnh điện thoại phóng to thì như tranh vẽ?
Đó là dấu vết của giảm nhiễu mạnh: cảm biến nhỏ hứng ít sáng nên máy phải làm mịn, xoá luôn vân lá, vân đá. Hiện tượng rõ nhất khi trời tối hoặc khi dùng ống siêu rộng, ống tele. Chụp RAW hoặc chụp lúc đủ sáng sẽ đỡ hơn.
Zoom 10x trên điện thoại có dùng để chụp núi xa được không?
Chỉ nên dùng tới mức zoom ứng với ống tele thật của máy. Vượt quá mức đó là zoom số, tức cắt ảnh rồi phóng to, chi tiết giảm nhanh. Ảnh vẫn xem được trên điện thoại nhưng khó dùng cho việc khác.
Điện thoại có chụp được Ngân Hà không?
Nhiều điện thoại có chế độ đêm hoặc chế độ thiên văn chụp được Ngân Hà khi đặt trên chân máy ở nơi trời tối. Ảnh đủ để xem và chia sẻ, nhưng nhiễu và chi tiết kém xa máy ảnh có ống sáng. Kỹ thuật ảnh sao bằng máy ảnh nằm ở mục ảnh đêm của wiki này.
Có nên mua ống kính kẹp ngoài cho điện thoại để chụp phong cảnh?
Ống kẹp ngoài chất lượng rất không đều, nhiều loại làm mềm ảnh ở rìa và gây lóa. Điện thoại đời mới đã có sẵn ống siêu rộng và tele, nên với phong cảnh thường không cần. Nếu thử, hãy chụp so sánh với ống có sẵn trước khi tin dùng.