Trên phần lớn điện thoại, chạm vào một điểm trên màn hình là bảo máy lấy nét và đo sáng ở đó; chạm và giữ thì máy khoá cả nét lẫn sáng để mình đổi bố cục mà ảnh không nhảy. Sau đó kéo thanh bù sáng (thường là biểu tượng mặt trời nhỏ cạnh ô nét) lên hoặc xuống để ảnh sáng hơn hay tối hơn. Ba thao tác này là cách nhanh nhất để giữ màu trời hoàng hôn, giữ chi tiết sương và tránh ảnh "đẹp kiểu máy tự đoán".
Máy tự động đang đoán gì
Ở chế độ tự động, điện thoại phải tự trả lời hai câu: nét vào đâu và sáng bao nhiêu là đủ. Với ảnh người, câu trả lời dễ: nét vào mặt, sáng cho da. Với phong cảnh thì không có mặt người để bám, máy dựa vào thống kê độ sáng cả khung và cố đưa mọi thứ về mức "xám trung bình".
Hậu quả quen thuộc:
- Cảnh sương trắng bị kéo tối thành xám đục, vì máy tưởng khung quá sáng.
- Hoàng hôn bị kéo sáng, ráng đỏ thành cam nhạt, bầu trời mất độ đậm vì máy cố cứu vùng đất tối.
- Bãi cát, núi đá vôi dưới nắng bị tối đi, cát trắng thành màu xi măng.
- Nét nhảy giữa ngọn cỏ gần và núi xa mỗi khi tay rung nhẹ.
Mình biết cảnh trông thế nào ngoài đời, máy thì không. Khoá nét, khoá sáng và bù sáng là cách nói cho máy biết.
Chạm để lấy nét và đo sáng
Chạm một lần vào màn hình, ô vuông hoặc vòng tròn hiện ra: máy lấy nét vào chỗ đó và tính độ sáng sao cho chỗ đó vừa phải. Với phong cảnh:
- Chạm vào vùng sáng nhưng còn chi tiết (mây quanh mặt trời, không phải chính mặt trời) để giữ trời. Đất sẽ tối hơn, có khi thành bóng đen đẹp.
- Chạm vào vùng trung tính (sườn núi có nắng, mặt hồ, cỏ) để có ảnh cân bằng, rồi chỉnh tiếp bằng bù sáng.
- Chạm vào vùng tối chỉ khi chủ thể nằm trong bóng râm và mình chấp nhận trời cháy.
Với cảnh xa, lấy nét không còn là vấn đề lớn vì gần như mọi thứ từ vài mét trở ra đều nét trên ống kính điện thoại. Nét chỉ đáng chú ý khi có tiền cảnh rất gần.
Chạm và giữ để khoá
Trên nhiều máy, chạm và giữ một hai giây sẽ hiện dòng chữ kiểu "khoá AE/AF" hoặc biểu tượng ổ khoá. Từ lúc này, dù mình nghiêng máy, đổi bố cục, mây trôi qua, nét và sáng vẫn giữ nguyên.
Khi nào cần khoá
- Chụp nhiều tấm liền để ghép panorama: khoá để các tấm cùng độ sáng, không bị vằn sáng tối.
- Chờ khoảnh khắc: đã đo sáng cho trời, chờ con thuyền đi vào vệt nắng. Không khoá thì khi thuyền vào, máy lại đo lại.
- Đo một chỗ, bố cục một kiểu: đo sáng vào mây cạnh mặt trời, rồi đặt mặt trời ra rìa khung.
- Quay video, timelapse: tránh hiện tượng ảnh sáng tối "thở" theo từng đám mây.
Lưu ý theo từng máy
Cách khoá và cách gọi khác nhau giữa các hãng và đời phần mềm. Có máy tách riêng khoá nét và khoá sáng, có máy chỉ khoá sáng khi bật chế độ chuyên nghiệp. Mở ứng dụng camera, chạm giữ thử vào một điểm ở nhà là biết máy mình làm gì. Chạm một lần nữa vào chỗ khác thường là mở khoá.
Thanh bù sáng: công cụ mạnh nhất bị bỏ qua
Sau khi chạm, cạnh ô nét thường có một thanh dọc hoặc biểu tượng mặt trời. Vuốt lên là sáng hơn, vuốt xuống là tối hơn. Trên một số máy thanh này nằm trong menu, có đơn vị EV (mỗi nấc 1 EV là gấp đôi hoặc giảm một nửa lượng sáng).
| Cảnh | Hướng bù sáng thường hợp | Vì sao |
|---|---|---|
| Hoàng hôn, bình minh rực màu | Giảm (khoảng −0,7 tới −1,5 EV) | Giữ độ đậm của ráng, đất thành bóng |
| Sương mù, biển mây trắng | Tăng nhẹ (khoảng +0,3 tới +1 EV) | Sương phải trắng sáng, không xám đục |
| Cát trắng, núi đá vôi nắng gắt | Tăng nhẹ, xem kỹ vùng sáng nhất | Máy hay kéo tối cảnh sáng |
| Rừng tối, thác trong khe | Giảm nhẹ | Giữ không khí tối, tránh nhiễu bị đẩy lên |
| Giờ xanh, phố lên đèn | Giảm nhẹ | Đèn không loé, trời giữ màu xanh sâu |
| Bóng đen người, cây trên nền trời | Giảm rõ | Tách hình rõ, trời đậm |
Các con số trong bảng là điểm khởi đầu để chỉnh, không phải công thức. Màn hình điện thoại ngoài trời rất dễ đánh lừa: dưới nắng gắt ảnh trông tối hơn thật, trong phòng tối ảnh trông sáng hơn thật.
Mẹo đọc màn hình ngoài nắng
- Bật độ sáng màn hình lên cao khi chụp để thấy đúng hơn.
- Nhìn vào vùng sáng nhất: nếu mây đã thành mảng trắng phẳng không còn vân, giảm bù sáng xuống.
- Một số máy có cảnh báo vùng cháy (vằn sọc) hoặc biểu đồ histogram trong chế độ chuyên nghiệp. Bật lên nếu có.
Lấy nét khi có tiền cảnh rất gần
Khi đặt máy sát một bông hoa dại, một hòn đá có rêu, máy có thể chọn nét vào tiền cảnh và để núi phía sau hơi mềm, hoặc ngược lại. Cách xử lý:
- Nếu tiền cảnh cách ống kính hơn một gang tay, chạm vào tiền cảnh: thường cả núi phía sau vẫn đủ nét vì ống kính điện thoại có độ sâu trường ảnh lớn.
- Nếu tiền cảnh quá gần, lùi máy ra một chút. Ống siêu rộng có khoảng lấy nét gần tốt hơn, nhưng sát quá vẫn không nét cả hai.
- Tránh chế độ chân dung (xoá phông) cho phong cảnh: phần mềm làm mờ nền theo cách nhân tạo, viền cây cỏ dễ bị lỗi.
Sai thường gặp
| Sai | Biểu hiện | Cách sửa |
|---|---|---|
| Chạm thẳng vào mặt trời | Ảnh tối đen, chỉ còn chấm sáng | Chạm vào mây cạnh mặt trời |
| Chạm vào bóng đen ở đất lúc hoàng hôn | Trời trắng bệch, mất màu | Chạm vào trời rồi tăng bù sáng nếu cần |
| Quên mở khoá sau khi chụp | Cảnh sau sáng tối sai | Chạm vào chỗ khác để mở khoá trước khi đổi cảnh |
| Tin màn hình dưới nắng | Về nhà thấy ảnh sáng quá | Xem histogram hoặc cảnh báo vùng cháy |
| Bù sáng giảm quá tay cho hoàng hôn | Đất đen kịt, nhiễu khi kéo lên | Giảm vừa phải, chụp thêm một tấm ít giảm hơn |
Thử ngay lần tới
- Ở nhà, mở camera, chạm giữ vào một điểm để xem máy mình khoá kiểu gì và mở khoá thế nào.
- Chiều nay, ra cửa sổ chụp trời lúc hoàng hôn ba tấm: tự động, chạm vào mây, và chạm vào mây rồi kéo bù sáng xuống một nấc. Đặt cạnh nhau mà xem.
- Gặp sương hoặc mây trắng, kéo bù sáng lên nhẹ đến khi sương trắng mà vẫn còn vân.
- Khi chờ khoảnh khắc (thuyền, người đi qua, tia nắng), khoá sáng trước rồi mới chờ.
- Bật histogram hoặc cảnh báo vùng cháy trong cài đặt nếu máy có.
Câu hỏi thường gặp
Khoá AE/AF trên điện thoại là gì?
AE là phơi sáng tự động, AF là lấy nét tự động. Khoá AE/AF là giữ nguyên độ sáng và điểm nét đã đo, để khi đổi bố cục hay có vật chuyển động đi qua, máy không đo lại. Trên nhiều điện thoại, chạm và giữ vào màn hình là bật khoá.
Vì sao ảnh hoàng hôn chụp bằng điện thoại bị nhạt màu?
Máy tự động cố làm sáng vùng đất tối nên kéo cả bầu trời sáng lên, làm ráng đỏ thành cam nhạt. Chạm vào vùng trời cạnh mặt trời rồi kéo bù sáng xuống một chút sẽ giữ được màu đậm hơn. Chụp thêm vài tấm ở các mức khác nhau để chọn.
Bù sáng EV trên điện thoại là gì?
EV là đơn vị đo lượng sáng; tăng 1 EV là gấp đôi lượng sáng, giảm 1 EV là còn một nửa. Bù sáng là bảo máy làm ảnh sáng hơn hoặc tối hơn mức nó tự tính. Với phong cảnh, cảnh sáng như sương, cát thường cần tăng, cảnh hoàng hôn thường cần giảm.
Chụp sương mù bằng điện thoại sao cho trắng mà không xám?
Chạm vào vùng sương rồi kéo bù sáng lên nhẹ, khoảng nửa tới một nấc, cho tới khi sương trắng mà vẫn còn vân mờ. Máy tự động hay kéo sương về màu xám vì tưởng khung quá sáng. Đừng kéo quá tới mức sương thành mảng trắng phẳng.
Chạm vào màn hình có làm thay đổi màu ảnh không?
Chạm chủ yếu đổi điểm nét và độ sáng, nhưng vì sáng tối đổi nên cảm giác màu cũng đổi: ảnh tối hơn thường trông đậm màu hơn. Cân bằng trắng thường vẫn do máy tự quyết, muốn chỉnh riêng phải vào chế độ chuyên nghiệp.