HDR trên điện thoại là cách máy chụp nhiều khung hình ở các độ sáng khác nhau rồi trộn lại, để một cảnh có trời rất sáng và đất rất tối vẫn giữ được chi tiết cả hai. Với phong cảnh lúc bình minh, hoàng hôn, ngược sáng, nên để HDR tự động bật. Chỉ tắt hoặc tiết chế khi ảnh trở nên phẳng, xám, viền sáng quanh núi, hoặc khi cảnh có vật chuyển động nhanh.
Vấn đề HDR giải quyết: mắt thấy được, cảm biến thì không
Đứng trên đồi lúc mặt trời vừa lặn, mắt người vẫn thấy rõ ráng đỏ trên trời và màu xanh của thung lũng bên dưới. Mắt liên tục đảo, đồng tử co giãn, não ghép thành một hình ảnh đầy đủ. Cảm biến máy ảnh, nhất là cảm biến nhỏ của điện thoại, chỉ ghi được một khoảng sáng tối hẹp hơn trong một lần phơi sáng. Giữ trời thì đất đen; giữ đất thì trời trắng.
Khoảng chênh này gọi là dải tương phản động (dynamic range). Cảnh phong cảnh có dải tương phản cao điển hình:
- Ngược sáng lúc bình minh, hoàng hôn, mặt trời trong khung.
- Thung lũng còn tối trong khi đỉnh núi đã có nắng.
- Nhìn từ trong hang, mái hiên, rừng rậm ra khoảng sáng bên ngoài.
- Trời nhiều mây sáng trên một vùng đất trong bóng mây.
Điện thoại làm HDR thế nào
Thay vì một lần chụp, máy lấy một loạt khung: có khung phơi ngắn giữ vùng sáng, có khung phơi dài hơn hoặc nhiều khung bình thường được cộng lại để giữ vùng tối. Phần mềm căn chỉnh các khung (vì tay rung), chọn vùng tốt nhất từ mỗi khung rồi nén toàn bộ dải sáng vào một ảnh hiển thị được trên màn hình. Bước cuối gọi là tone mapping: kéo vùng tối lên, ép vùng sáng xuống.
Trên điện thoại đời mới, HDR thường không còn là một nút riêng. Nó chạy ngầm trong mọi tấm ảnh, mỗi hãng gọi một tên. Một số máy vẫn có tuỳ chọn tắt, hoặc chỉ tắt được khi chụp RAW hay dùng chế độ chuyên nghiệp.
HDR chụp và HDR hiển thị là hai chuyện
Gần đây nhiều điện thoại còn lưu ảnh dạng hiển thị HDR: trên màn hình hỗ trợ, vùng sáng như mặt trời, mây bạc được hiện sáng hơn mức trắng thường. Đây là chuyện cách hiển thị, khác với việc ghép nhiều khung khi chụp. Ảnh kiểu này nhìn trên điện thoại rất rực, nhưng gửi lên mạng xã hội hay mở trên màn hình thường có thể trông khác. Nếu ảnh chia sẻ đi trông tối hoặc chói khác lạ, đó là lý do.
Khi HDR làm hỏng ảnh phong cảnh
HDR không miễn phí. Khi máy nén dải sáng quá tay, ảnh phong cảnh mất đi đúng thứ làm nó đẹp: sự tương phản giữa sáng và tối.
| Dấu hiệu | Nguyên nhân | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Ảnh phẳng, xám, hoàng hôn như giữa trưa | Vùng tối bị kéo lên quá mạnh | Giảm bù sáng khi chụp; tăng tương phản, kéo bóng tối xuống khi chỉnh |
| Viền sáng quanh núi, cây trên nền trời | Tone mapping cục bộ làm "quầng" | Giảm mức HDR nếu máy cho chọn; chỉnh nhẹ tay phần sắc nét, cấu trúc |
| Lá cây, sóng nước bị bóng ma, nhoè đôi | Vật di chuyển giữa các khung | Chụp khi gió lặng; dùng một khung nếu máy cho tắt HDR |
| Mặt trời thành đĩa xám, mất độ chói | Vùng sáng nhất bị ép xuống quá | Chấp nhận để mặt trời cháy một chút, cảm giác tự nhiên hơn |
| Màu trời có dải loang (banding) | Kéo màu mạnh trên tệp nén | Chụp RAW hoặc HEIF; chỉnh màu trời nhẹ tay |
Một số cảnh nên để tối: bóng đen của rặng núi trước ráng chiều, thân cây trước mặt trời, con thuyền trên mặt nước loá. Kéo những vùng đó lên làm ảnh mất hình khối và giống ảnh tài liệu.
Dùng HDR đúng cho từng cảnh
Mặt trời trong khung
Để HDR tự động, chạm vào vùng mây sáng cạnh mặt trời, kéo bù sáng xuống nhẹ. Đặt mặt trời sau một vật che bớt (mép núi, cành cây, mép mây) sẽ giảm loá và giúp HDR không phải gồng. Chụp lúc mặt trời đã sát chân trời, dải tương phản thấp hơn nhiều so với lúc mặt trời còn cao.
Thung lũng tối, đỉnh có nắng
Đây là cảnh HDR làm tốt. Nhưng nếu phần mềm kéo thung lũng sáng ngang đỉnh, cảm giác ánh sáng sớm biến mất. Khi chỉnh, kéo bóng tối xuống lại một chút để thung lũng còn chìm trong sương mờ.
Từ trong hang, rừng nhìn ra
Cửa hang sáng gấp nhiều lần lòng hang. HDR điện thoại có thể ra ảnh thấy cả hai, nhưng lòng hang dễ nhiễu và bệt. Một lựa chọn khác: chủ động để lòng hang tối làm khung, đo sáng cho cảnh bên ngoài.
Mặt nước có sóng, lá cây trong gió
Vật chuyển động giữa các khung gây bóng ma. Phần mềm hiện đại xử lý khá tốt nhưng không hết. Chụp vài tấm liền, chọn tấm sạch nhất khi phóng to.
Khi nào cần tự chụp bù trừ thay vì tin HDR tự động
Với cảnh có dải tương phản cực cao như mặt trời còn cao trong khung, HDR tự động có thể không đủ. Có hai đường:
- Chụp RAW có xử lý (loại RAW ghép nhiều khung mà một số máy hỗ trợ): giữ dữ liệu vùng sáng tốt hơn ảnh JPEG/HEIF, có dư địa chỉnh sau.
- Chụp hai ba tấm ở các mức bù sáng khác nhau rồi ghép bằng phần mềm. Cách này thuộc về hậu kỳ ghép ảnh, không nằm trong phạm vi bài này.
Với máy ảnh, kỹ thuật tương ứng là chụp bracketing và dùng kính lọc GND, có bài riêng ở mục thiết bị và hậu kỳ.
Thử ngay lần tới
- Vào cài đặt camera xem máy mình có nút bật tắt HDR hay chọn mức không. Nếu có, chụp cùng cảnh ngược sáng hai lần: bật và tắt.
- Chụp hoàng hôn khi mặt trời còn cao một ngón tay trên chân trời, rồi lúc mặt trời chạm chân trời. Xem HDR làm việc nhẹ nhàng hơn ra sao ở tấm thứ hai.
- Đặt mặt trời nấp sau mép núi hoặc thân cây để giảm loá.
- Khi chỉnh ảnh HDR bị phẳng, kéo thanh bóng tối hoặc điểm đen xuống một chút trước khi chỉnh gì khác.
- Có gió làm lá cây rung, bấm liên tục ba bốn tấm và chọn tấm ít bóng ma nhất.
Câu hỏi thường gặp
HDR trên điện thoại là gì?
HDR là chụp nhiều khung ở các mức sáng khác nhau rồi trộn lại để một ảnh giữ được chi tiết cả vùng rất sáng lẫn vùng rất tối. Trên điện thoại đời mới, việc này thường chạy tự động mỗi khi bấm máy. Nó đặc biệt hữu ích khi chụp phong cảnh ngược sáng.
Có nên bật HDR khi chụp phong cảnh không?
Phần lớn trường hợp nên để HDR tự động, nhất là bình minh, hoàng hôn, cảnh có trời sáng và đất tối. Nên tiết chế khi ảnh bị phẳng, có viền sáng quanh núi, hoặc khi có vật chuyển động nhanh gây bóng ma.
Vì sao ảnh HDR trông giả?
Ảnh trông giả khi máy hoặc người chỉnh kéo vùng tối lên quá mạnh và ép vùng sáng xuống quá nhiều, khiến cả ảnh có cùng độ sáng, mất tương phản và xuất hiện quầng quanh vật. Giữ lại một số vùng tối như bóng núi, thân cây làm ảnh tự nhiên hơn.
Ảnh HDR gửi lên mạng xã hội bị khác màu là sao?
Nhiều điện thoại lưu ảnh có thông tin hiển thị HDR, chỉ hiện đúng trên màn hình và ứng dụng hỗ trợ. Khi nền tảng hoặc màn hình người xem không hỗ trợ, ảnh có thể trông tối hơn hoặc khác sáng. Nếu cần ảnh nhất quán, xuất ra bản thường sau khi chỉnh.
HDR có giúp chụp mặt trời không bị cháy không?
HDR giúp giữ mây quanh mặt trời, nhưng bản thân đĩa mặt trời gần như luôn cháy trắng khi còn cao. Chờ mặt trời xuống sát chân trời hoặc nấp sau mép mây, mép núi sẽ cho kết quả đẹp và tự nhiên hơn.