Tiền cảnh gần với ống góc rộng là kỹ thuật đặt một vật thật gần máy — hòn đá, khóm hoa, vệt nước, vết nứt trên bùn khô — chỉ cách ống kính vài chục phân tới một, hai mét, rồi để núi, biển, trời phía sau. Ống góc rộng phóng đại vật gần và thu nhỏ vật xa, nên ảnh có chiều sâu mạnh, người xem như bước vào cảnh. Muốn làm được phải hạ thấp máy, tiến thật gần, và giữ nét từ tiền cảnh tới hậu cảnh.
Vì sao ống góc rộng hợp với tiền cảnh gần
Một hiểu lầm phổ biến là ống góc rộng "làm méo" khoảng cách. Thật ra phối cảnh do vị trí đứng quyết định: vật cách bạn một mét sẽ trông to gấp nhiều lần vật cùng cỡ cách bạn trăm mét, bất kể ống kính nào. Ống góc rộng chỉ cho phép gom cả hai vào một khung. Ống tele không thể vừa lấy hòn đá trước chân vừa lấy dãy núi, nên bạn phải lùi xa, và chênh lệch kích thước biến mất.
Vì vậy, dùng ống góc rộng mà đứng xa mọi thứ thì ảnh chỉ thấy nhỏ và trống. Ống góc rộng chỉ phát huy khi bạn đến rất gần một thứ gì đó. Câu quen thuộc của dân chụp phong cảnh: ống rộng là ống để tiến lại gần, không phải để lấy cho đủ.
Phần nguyên tắc chung về tiền cảnh, trung cảnh, hậu cảnh đã có ở wiki bố cục trong hệ. Bài này nói chuyện làm cụ thể với phong cảnh.
Những tiền cảnh hay dùng
| Tiền cảnh | Nơi thường gặp | Lưu ý |
|---|---|---|
| Đá có hình khối, có rêu | Bờ biển, suối, đỉnh đồi | Chọn đá có đường nét chỉ về chủ thể; không dời đá |
| Khóm hoa dại, cỏ lau | Đồi cỏ, ven đường đèo | Không giẫm, không bẻ; chọn khóm mọc ở mép lối đi |
| Vệt nước rút trên cát | Bãi biển, bãi bồi | Chụp lúc sóng vừa rút, nước còn phản chiếu trời |
| Vết nứt bùn khô, ruộng cạn | Hồ cạn mùa khô, ruộng sau gặt | Ánh sáng xiên làm vết nứt nổi rõ |
| Rễ cây, thân cây đổ | Ven hồ, rừng thưa | Đường cong của rễ dẫn mắt vào trong |
| Vũng nước sau mưa | Đường làng, phố cổ | Hạ máy sát mặt nước để phản chiếu cảnh phía sau |
Tiền cảnh tốt không chỉ là "có gì đó ở dưới". Nó nên liên quan tới hậu cảnh: hòn đá có hình giống ngọn núi phía sau, vệt nước dẫn về phía mặt trời lặn, khóm hoa cùng tông màu với trời. Một tiền cảnh lạc lõng, chẳng nối với gì, chỉ làm ảnh rối.
Hạ thấp, tiến gần: bao nhiêu là đủ
- Khoảng cách: với ống tương đương 14–24mm trên khổ toàn phần, tiền cảnh thường cách ống kính từ khoảng nửa mét tới hai mét. Ống siêu rộng điện thoại cũng tương tự.
- Độ cao: hạ máy xuống ngang đầu gối hoặc thấp hơn. Ở độ cao đứng thẳng, tiền cảnh bị nhìn từ trên xuống, mất khối và chiếm quá nhiều khung.
- Chiếm bao nhiêu khung: tiền cảnh thường nằm trong một phần ba dưới, lệch sang một bên. Để nó chiếm hết nửa dưới thì hậu cảnh bị lép.
- Chừa khoảng thở: giữa tiền cảnh và hậu cảnh nên có một khoảng trung cảnh nhìn thấy được (mặt nước, bãi cỏ). Nếu tiền cảnh che kín trung cảnh, ảnh thành hai lớp dán chồng lên nhau.
Giữ nét từ trước ra sau
Khi tiền cảnh chỉ cách một mét, giữ cho cả nó lẫn dãy núi đều nét là chuyện cần tính.
Khoảng cách siêu tiêu cự
Nếu lấy nét ở khoảng cách siêu tiêu cự, mọi thứ từ khoảng một nửa khoảng cách đó tới vô cực sẽ nét chấp nhận được. Một vài giá trị tính theo công thức phổ biến cho khổ toàn phần:
| Tiêu cự | Khẩu độ | Siêu tiêu cự xấp xỉ | Nét từ khoảng |
|---|---|---|---|
| 16mm | f/11 | 0,8m | 0,4m tới vô cực |
| 20mm | f/11 | 1,2m | 0,6m tới vô cực |
| 24mm | f/11 | 1,8m | 0,9m tới vô cực |
| 24mm | f/8 | 2,4m | 1,2m tới vô cực |
Đây là điểm khởi đầu: tiêu chuẩn "nét chấp nhận được" trong công thức được đặt cho ảnh in cỡ nhỏ. Xem phóng to trên màn hình lớn, vùng vô cực có thể hơi mềm. Nhiều người lấy nét xa hơn một chút so với con số tính ra để ưu tiên hậu cảnh.
Khi tiền cảnh quá gần
Nếu tiền cảnh gần hơn một nửa khoảng siêu tiêu cự, một khẩu độ không đủ. Đừng khép tới f/22: nhiễu xạ làm cả ảnh mềm đi. Thay vào đó, trên chân máy, chụp hai ba tấm lấy nét lần lượt vào tiền cảnh, trung cảnh, hậu cảnh, rồi ghép phần nét của từng tấm khi hậu kỳ (kỹ thuật chồng nét). Điện thoại có cảm biến nhỏ nên vùng nét sâu tự nhiên; thường chỉ cần chạm lấy nét vào tiền cảnh là đủ cả hậu cảnh.
Cẩn thận với mép khung
Ống góc rộng kéo giãn vật ở gần mép khung. Một hòn đá tròn đặt sát góc ảnh có thể thành hình trứng dẹt, cây cối ở mép ngả ra ngoài. Vì vậy:
- Đặt tiền cảnh quan trọng cách mép khung một chút, không dí sát góc.
- Kiểm tra các góc ảnh: có cành cây, bụi cỏ, chân máy, bóng của chính bạn lọt vào không. Ống rộng lấy được nhiều hơn bạn tưởng.
- Tránh tiền cảnh bị cắt dở ở mép (nửa hòn đá, nửa thân cây) nếu không có chủ ý.
Đạo đức với tiền cảnh
Đừng "dàn dựng" tiền cảnh bằng cách nhổ hoa, bẻ cành mang tới đặt trước máy, dời đá, đào cát. Ở những nơi đông khách, chỉ cần mỗi người dời một hòn đá là cảnh đổi khác. Không giẫm lên khóm hoa để đứng gần khóm khác. Nằm sấp trên bãi cỏ thì ổn, đè lên vườn hoa của người dân thì không. Tiền cảnh tốt nhất là tiền cảnh bạn tìm thấy, không phải tiền cảnh bạn tạo ra.
Sai thường gặp
| Sai | Cách sửa |
|---|---|
| Đứng thẳng chụp ống rộng, tiền cảnh nhỏ xíu | Hạ thấp, tiến tới khi tiền cảnh cách máy dưới hai mét |
| Tiền cảnh chiếm nửa khung, hậu cảnh lép | Lùi lại một chút hoặc nâng máy để trung cảnh hiện ra |
| Tiền cảnh mờ, núi nét (hoặc ngược lại) | Lấy nét ở khoảng siêu tiêu cự, hoặc chụp chồng nét |
| Đá ở góc ảnh bị kéo méo | Dịch tiền cảnh vào trong khung |
| Tiền cảnh lạc lõng, không liên quan | Tìm vật có đường nét, màu sắc nối với hậu cảnh |
Thử ngay lần tới
- Chuyển sang ống rộng nhất của máy hoặc điện thoại, hạ xuống ngang đầu gối, tìm một tiền cảnh cách máy khoảng một mét.
- Chụp cùng cảnh hai lần: đứng thẳng và ngồi thấp sát tiền cảnh. So sánh chiều sâu.
- Trên máy ảnh, thử 20mm, f/11, lấy nét khoảng 1,2m; phóng to ảnh kiểm tra cả tiền cảnh lẫn núi xa.
- Tìm một tiền cảnh có đường nét chỉ về chủ thể chính: vệt nước, khe đá, rễ cây.
- Trước khi bấm, nhìn bốn góc khung một lượt.
Câu hỏi thường gặp
Tiền cảnh trong ảnh phong cảnh là gì?
Tiền cảnh là phần gần máy nhất trong ảnh, như hòn đá, khóm hoa, vệt nước, nằm trước trung cảnh và hậu cảnh. Một tiền cảnh tốt tạo chiều sâu và dẫn mắt người xem vào chủ thể phía sau.
Chụp tiền cảnh gần bằng ống góc rộng cần đứng cách bao xa?
Thường từ khoảng nửa mét tới hai mét với ống tương đương 14 đến 24mm. Đứng xa hơn, tiền cảnh sẽ nhỏ và ống rộng mất tác dụng tạo chiều sâu.
Làm sao để cả tiền cảnh và núi xa đều nét?
Khép khẩu khoảng f/8 đến f/11 và lấy nét ở khoảng cách siêu tiêu cự, ví dụ khoảng 1,2m với ống 20mm ở f/11. Nếu tiền cảnh quá gần, chụp vài tấm lấy nét ở các khoảng khác nhau rồi chồng nét khi hậu kỳ.
Ống góc rộng có làm méo ảnh phong cảnh không?
Ống góc rộng kéo giãn những vật nằm gần mép khung và có thể làm cong đường thẳng. Phối cảnh xa gần thì do vị trí đứng quyết định, không phải do ống kính.
Có nên dời đá hay bẻ hoa làm tiền cảnh không?
Không. Dời đá, bẻ hoa, giẫm vườn làm hỏng cảnh cho người sau và có thể vi phạm quy định ở khu bảo vệ. Hãy đi tìm tiền cảnh có sẵn và thay đổi chỗ đứng của mình thay vì thay đổi cảnh.
