Đặt một người thật nhỏ giữa cảnh lớn là cách nhanh nhất để người xem hiểu cảnh lớn tới đâu. Phong cảnh tự nó thiếu thước đo: một vách đá có thể cao mười mét hay ba trăm mét, ảnh không nói. Một dáng người, vốn ai cũng biết cỡ, lập tức cho cảnh một kích thước. Người chỉ nên chiếm một phần rất nhỏ của khung, quay lưng hoặc nhìn vào cảnh, mặc màu tách khỏi nền, và luôn đứng ở chỗ an toàn.
Vì sao phong cảnh cần thước đo
Khi đứng thật trước núi, bạn cảm nhận được độ lớn qua nhiều thứ: thời gian leo, gió, âm thanh, khoảng cách hai mắt thấy được. Ảnh thì phẳng, mất hết những manh mối đó. Đồi cỏ trong ảnh có thể bị đọc thành bãi cỏ sân vườn; thác cao hàng chục mét có thể trông như dòng suối nhỏ.
Mắt người tìm kích thước qua những vật quen. Con người là vật quen nhất: ai cũng biết một người cao chừng một mét sáu, một mét bảy. Chỉ cần thấy một dáng người bé tí dưới chân vách đá, người xem tự nhân lên và "cảm" được độ cao. Không cần thông số, không cần chú thích.
Các vật tạo tỉ lệ ngoài con người
| Vật | Hiệu quả | Lưu ý |
|---|---|---|
| Người | Mạnh nhất, cũng gợi cảm xúc (cô đơn, chinh phục, tĩnh lặng) | Phải đứng chỗ an toàn, không biến ảnh thành ảnh chân dung |
| Ngôi nhà, mái chòi | Rõ kích thước, gợi đời sống | Chọn nhà truyền thống hợp cảnh, tránh mái tôn chói nếu được |
| Con thuyền | Hợp với sông, hồ, biển, vịnh | Thuyền nhỏ trên mặt nước rộng cho cảm giác bao la |
| Trâu bò, ngựa | Gợi miền quê, cao nguyên | Không lại gần làm động vật hoảng, không đuổi cho chúng chạy |
| Con đường, xe máy | Cho thấy chiều dài, độ quanh co của đèo | Không đứng giữa đường để chụp |
| Một cái cây | Kém rõ hơn vì cây có đủ cỡ | Hợp với cảnh đồi trọc, đồng cỏ |
Nguyên tắc chung khi chọn vật tạo tỉ lệ: vật có kích thước càng ít thay đổi và càng quen với mọi người thì càng hiệu quả. Người, nhà, thuyền, xe máy gần như ai cũng ước được cỡ; cây, đá, bụi rậm thì không, vì có cây cao hai mét và cây cao bốn mươi mét. Khi chỉ có cây, hãy chọn loại cây quen thuộc mà người xem dễ hình dung, như cây dừa hay cây thông.
Nhỏ đến mức nào
Không có con số cố định, nhưng có một kiểm tra đơn giản: nếu nhìn ảnh trên điện thoại mà điều đầu tiên bạn thấy là người, chứ không phải cảnh, thì người đã quá to. Người tạo tỉ lệ thường chỉ chiếm vài phần trăm chiều cao khung, có khi chỉ là một chấm.
- Đủ nhỏ để là điểm nhấn, không thành chủ thể của một bức chân dung.
- Đủ rõ để nhận ra là người: dáng đứng tách khỏi nền, thấy được đầu, vai, chân. Một chấm không rõ hình thì người xem không biết đó là gì, mất luôn tác dụng thước đo.
- Đặt ở vùng tương phản: người tối trên nền trời sáng, trên bãi cát, trên mặt nước phản chiếu; hoặc người mặc áo sáng trên nền rừng tối.
Muốn người thật nhỏ mà vẫn rõ, kết hợp với ống tele: đứng xa người cả trăm mét, người và vách núi phía sau cùng ở xa nên tỉ lệ giữa chúng được giữ nguyên, núi trông khổng lồ.
Dáng, hướng và màu áo
Quay lưng hoặc nghiêng
Người quay lưng nhìn vào cảnh mời người xem đứng vào chỗ của họ. Mặt người nhìn thẳng máy kéo sự chú ý về mặt, và biến ảnh phong cảnh thành ảnh người trước phong cảnh. Dáng nghiêng, đi bộ, ngồi tĩnh đều tự nhiên hơn giơ tay tạo dáng.
Hướng nhìn và hướng đi
Người nhìn hay đi về phía nào thì để khoảng trống về phía đó, nhất là khi hướng ấy có chủ thể (ngọn núi, mặt trời). Người đi ra khỏi khung tạo cảm giác rời đi, kết thúc; người đi vào cảnh tạo cảm giác bắt đầu.
Màu áo
Áo đỏ, vàng, cam nổi bật trên nền xanh lá và xanh lam; đó là lý do nhiều ảnh phong cảnh có người mặc áo đỏ. Áo trắng nổi trên nền tối nhưng có thể cháy dưới nắng. Áo đen hoặc xanh rêu chìm vào rừng, chỉ hợp khi người đứng trên nền trời làm bóng đen.
Thời điểm
Giờ vàng và giờ xanh là lúc người tạo tỉ lệ đẹp nhất. Lúc mặt trời thấp, người đứng ngược sáng trên sống đồi thành một bóng đen gọn, có viền sáng quanh vai; người đứng thuận sáng có bóng đổ dài trên mặt đất, chính bóng ấy cũng là một thước đo. Giữa trưa, người dưới nắng gắt thường chỉ là một chấm sáng không rõ hình, bóng nằm ngay dưới chân.
Đặt người ở đâu trong khung
- Trên đường dẫn: cuối con đường mòn, đầu cây cầu, trên sống đồi — đường nét đưa mắt người xem tới người, rồi từ người ra cảnh.
- Ở chỗ giao của sáng và tối: rìa vệt nắng, ngay mép bóng mây.
- Lệch khỏi giữa: một người đứng chính giữa cảnh lớn dễ tạo cảm giác đóng khung cứng. Lệch sang một bên, để cảnh chiếm phần lớn.
- Một người hơn một nhóm: nhiều người rải rác làm rối. Nếu có nhóm, để họ đứng gần nhau thành một cụm.
An toàn trước, ảnh sau
Những ảnh "người đứng trên mỏm đá sát mép vực" lan khắp mạng xã hội đã dẫn tới không ít tai nạn. Đừng bắt bạn đồng hành, cũng đừng tự mình ra mép vực, trèo qua rào, đứng trên đá trơn vì một tấm ảnh. Có nhiều cách đạt cùng hiệu quả mà an toàn:
- Để người đứng lùi sâu vào trong, chỗ nền chắc; dùng ống tele từ xa và chọn góc để mép an toàn trông như mép đá.
- Hạ máy thấp để phần đất phía trước người che đi khoảng cách tới mép.
- Chọn chỗ có rào, có lối đi đã mở cho khách. Nơi có biển cấm thì không vào, kể cả "ai cũng vào".
Khi người trong ảnh là người lạ
Một người dân đi qua cánh đồng, một người chèo thuyền trên sông có thể là điểm tạo tỉ lệ tuyệt vời. Khi họ chỉ là chấm nhỏ không nhận ra mặt, việc chụp thường không làm phiền ai. Nhưng nếu bạn định tiến lại gần, hoặc đó là người dân tộc thiểu số, trẻ em ở vùng cao: xin phép trước, tôn trọng khi họ từ chối, không đổi kẹo, đổi tiền lấy ảnh. Không đề nghị người dân "đứng yên đó" giữa ruộng khi họ đang làm việc.
Thử ngay lần tới
- Đi cùng một người bạn, mang áo màu đỏ hoặc vàng. Thống nhất ký hiệu tay từ xa: tiến, lùi, dừng, quay lưng.
- Chụp cùng một cảnh hai tấm, có và không có người. So xem tấm nào cho cảm giác cảnh lớn hơn.
- Thử ống tele: để bạn đứng xa cả trăm mét dưới chân đồi, chụp từ xa.
- Nếu đi một mình, đặt máy trên chân máy, dùng hẹn giờ chụp liên tục hoặc điều khiển bằng điện thoại, rồi tự đi vào khung.
- Trước khi bấm, hỏi một câu: chỗ người đang đứng có an toàn không?
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nên có người trong ảnh phong cảnh?
Vì phong cảnh thiếu thước đo kích thước. Một dáng người, vốn ai cũng biết cỡ, giúp người xem hiểu ngay vách núi cao bao nhiêu, đồi rộng cỡ nào, đồng thời làm ảnh có cảm xúc hơn.
Người trong ảnh phong cảnh nên to bao nhiêu?
Rất nhỏ, thường chỉ vài phần trăm chiều cao khung hình, nhưng đủ rõ để nhận ra là người. Nếu người là thứ đầu tiên bạn thấy khi nhìn ảnh, người đã quá to.
Mặc áo màu gì khi chụp ảnh phong cảnh?
Áo đỏ, vàng hoặc cam thường nổi bật nhất trên nền núi rừng xanh và biển trời. Nếu người đứng trên nền trời để thành bóng đen thì màu áo không quan trọng.
Có nên đứng ở mép vực để chụp ảnh không?
Không. Nhiều tai nạn đã xảy ra vì chụp ảnh ở mép vực, mỏm đá trơn. Có thể đứng lùi vào chỗ chắc chắn và dùng góc máy, ống tele để tạo hiệu quả tương tự.
Chụp phong cảnh một mình thì làm sao có người tạo tỉ lệ?
Đặt máy trên chân máy, dùng hẹn giờ chụp liên tục hoặc điều khiển từ điện thoại, rồi tự đi vào vị trí đã chọn. Cũng có thể chờ một người đi đường, một con thuyền hay một đàn trâu đi qua đúng chỗ.
