Biển cấm và hàng rào ở nơi có cảnh đẹp gần như luôn có lý do: đất đá không ổn định, nước xả bất ngờ, hệ sinh thái cần yên, khu quân sự, vành đai biên giới, hoặc đơn giản là đất của người khác. Vượt rào vì một tấm ảnh là đặt mình vào nguy hiểm, vi phạm pháp luật, và góp phần khiến nơi đó bị đóng hẳn với mọi người. Nguyên tắc rất ngắn: có biển cấm thì không vào, kể cả khi thấy người khác đã vào.
Những loại khu vực không được vào
Không phải biển cấm nào cũng giống nhau. Hiểu lý do giúp bạn thôi tự nhủ "chắc chỉ để cho có".
| Loại khu vực | Lý do thường gặp |
|---|---|
| Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt trong vườn quốc gia, khu bảo tồn | Giữ nguyên trạng hệ sinh thái, nơi sinh sản của thú, chim; chỉ cho phép nghiên cứu có giấy phép |
| Khu quân sự, vành đai biên giới | An ninh quốc phòng; vào vành đai biên giới cần giấy phép theo quy định |
| Hạ lưu đập thuỷ điện, lòng hồ gần cửa xả | Nước có thể xả bất ngờ, dâng nhanh |
| Mỏ đá, công trường, bờ sông đang sạt lở | Đất đá sụt, vật rơi |
| Phạm vi an toàn đường sắt, cầu đường sắt | Tàu không phanh kịp; đi bộ, ngồi chụp trên đường ray là vi phạm và nguy hiểm tính mạng |
| Hang động, thác, đường mòn chưa mở cho khách | Chưa khảo sát an toàn, chưa có cứu hộ |
| Đất tư, vườn, khu nghỉ dưỡng có rào | Quyền của chủ đất; vào không xin phép là xâm phạm |
Ở các vườn quốc gia, rừng đặc dụng thường được chia thành phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, phân khu phục hồi sinh thái, và phân khu dịch vụ – hành chính. Khách tham quan chỉ được đi trên các tuyến đã mở. Một con đường mòn rẽ ngang vào rừng sâu không có nghĩa là bạn được đi.
"Ai cũng vào mà": vì sao không phải lý do
Đây là câu hay nghe nhất ở các điểm có rào. Có vết dép mòn qua lỗ hổng hàng rào, có người đang đứng chụp phía trong, có cả ảnh check-in đầy mạng. Nhưng:
- Đá không biết bao nhiêu người đã đứng lên nó. Một mỏm đá chịu được người thứ một trăm có thể sụt dưới người thứ một trăm lẻ một, nhất là sau mùa mưa.
- Cứu hộ không có mặt ở những nơi chưa mở cho khách. Gặp nạn trong khu cấm, thời gian chờ người tới có thể tính bằng giờ.
- Bảo hiểm du lịch thường không chi trả cho tai nạn xảy ra khi cố ý vào khu vực cấm. Đọc kỹ điều khoản loại trừ trong hợp đồng của bạn.
- Bạn có thể bị xử phạt theo quy định về bảo vệ rừng, an ninh, giao thông đường sắt, tuỳ khu vực.
- Bạn làm mất điểm ngắm của người khác. Nhiều nơi bị đóng hẳn chính vì quá nhiều người vượt rào.
Ảnh check-in trên mạng cũng không phải giấy phép. Một tấm ảnh chụp ở chỗ cấm, được hàng nghìn lượt thích, chỉ cho biết đã có người vào và may mắn trở ra. Nó không cho biết bao nhiêu người đã bị nhắc nhở, bị phạt, hay bị thương mà không ai đăng ảnh. Khi lên kế hoạch, hãy tin vào biển báo và lời ban quản lý hơn là tin vào mục bình luận.
Đừng chỉ đường vào khu cấm
Người chụp ảnh có ảnh hưởng nhiều hơn mình nghĩ. Một tấm ảnh đẹp chụp từ trong khu cấm, đăng kèm toạ độ hoặc hướng dẫn "lách qua chỗ này", sẽ kéo theo hàng chục, hàng trăm người. Vài điều nên giữ:
- Không đăng toạ độ, đường đi, mẹo vượt rào cho những nơi không mở cho khách.
- Không gắn vị trí chính xác cho những điểm nhạy cảm: tổ chim, bãi đẻ, cây quý hiếm, hang động chưa mở.
- Khi ai đó hỏi "chỗ này vào lối nào", nếu đó là khu cấm, nói thẳng là không nên vào.
- Không nhận lời "dẫn đường" hay "chụp hộ" vào khu vực không được phép.
Không đăng toạ độ không có nghĩa là giấu nghề. Đó là bảo vệ nơi mình yêu khỏi bị chính sự yêu thích làm hỏng.
Có cảnh đẹp mà không cần vượt rào
Hầu như mọi điểm có rào đều có một góc nhìn hợp pháp gần đó. Tìm nó tốn công hơn, nhưng thường cho ảnh khác biệt hơn đám đông.
- Lùi ra xa, dùng ống dài: đứng ở điểm được phép, dùng tiêu cự dài nén cảnh lại. Ảnh tele của một ngọn thác từ đường mòn hợp pháp thường có chiều sâu hơn ảnh góc rộng đứng sát chân thác.
- Tìm điểm cao hợp pháp: đỉnh đồi gần đó, tầng thượng nhà nghỉ có xin phép, đài quan sát.
- Hỏi ban quản lý: một số khu cho phép vào theo giờ, theo đoàn, có hướng dẫn viên, hoặc cấp giấy phép chụp ảnh cho dự án cụ thể.
- Thuê người địa phương có phép: ở những nơi có tuyến đi theo đoàn, đi cùng người được cấp phép dẫn khách.
- Chấp nhận không có: một số cảnh chỉ nên để ngắm từ xa. Đó cũng là một cách ngắm.
Đọc biển báo và tín hiệu ngầm
Không phải khu cấm nào cũng có biển to. Vài dấu hiệu nên dừng lại:
- Dây căng, cọc sơn đỏ trắng, dây thừng chắn ngang lối mòn.
- Biển cảnh báo sạt lở, nước xả, đá rơi — dù đã cũ, phai màu.
- Cổng khoá, kể cả khi bên cạnh có lối mòn đi vòng.
- Vọng gác, trạm kiểm soát, biển ghi "khu vực quân sự" hoặc "vành đai biên giới".
- Đường mòn bỗng hẹp lại, đầy cỏ, không có dấu vết bảo trì.
Không chắc thì hỏi người dân, kiểm lâm, bộ đội biên phòng hoặc ban quản lý trước. Một câu hỏi tốn vài phút; một lần sai có thể tốn nhiều hơn rất nhiều.
Khi thấy người khác vượt rào
Bạn không phải là người thực thi pháp luật, và không nên tranh cãi gay gắt ở nơi nguy hiểm. Nhưng có vài điều làm được:
- Nhắc nhẹ, nói lý do an toàn thay vì nói "cấm": "Chỗ đó đá lở đấy, ra đây đứng cũng thấy".
- Báo ban quản lý hoặc kiểm lâm nếu thấy hành vi gây hại rõ ràng: chặt cây, bẫy thú, đốt lửa.
- Không chụp, không đăng ảnh người vượt rào kèm lời chế giễu; chỉ cần không lan truyền hình mẫu đó.
Thử ngay lần tới
- Trước chuyến đi, đọc trang của ban quản lý vườn quốc gia, khu du lịch hoặc hỏi người địa phương: tuyến nào mở, giờ nào mở.
- Mang theo ống dài nhất bạn có, để chụp từ xa những chỗ không được tới gần.
- Gặp biển cấm, dừng lại, chụp chính tấm biển để nhớ, rồi tìm góc khác.
- Tắt định vị trong ảnh trước khi đăng những điểm nhạy cảm.
- Nếu muốn chụp ở khu cần phép, liên hệ xin giấy phép trước hàng tuần, không phải ngay tại cổng.
Câu hỏi thường gặp
Vào khu vực cấm chụp ảnh có bị phạt không?
Có thể bị xử phạt tuỳ loại khu vực, theo quy định về bảo vệ rừng, an ninh quốc phòng, biên giới hay an toàn đường sắt. Ngoài phạt còn rủi ro tai nạn mà không có cứu hộ.
Thấy nhiều người vào khu cấm thì mình vào được không?
Không. Số người đã vào không làm nơi đó an toàn hơn hay hợp pháp hơn. Nhiều điểm bị đóng hẳn chính vì quá nhiều người vượt rào.
Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt trong vườn quốc gia là gì?
Là vùng giữ nguyên trạng hệ sinh thái, hạn chế tối đa tác động của con người. Khách tham quan không được vào; chỉ hoạt động nghiên cứu có giấy phép.
Có nên đăng toạ độ điểm chụp ảnh đẹp lên mạng?
Với nơi mở cho khách thì tuỳ bạn. Với khu cấm, nơi nhạy cảm như tổ chim, hang chưa mở, cây quý thì không nên, vì sẽ kéo người đến làm hỏng hoặc gặp nguy hiểm.
Muốn chụp ở khu bảo tồn thì làm thế nào?
Liên hệ ban quản lý trước, hỏi tuyến được mở và thủ tục xin phép chụp nếu cần. Đi đúng tuyến, đúng giờ, có người dẫn nếu khu yêu cầu.