Đứng an toàn khi chụp ảnh ở mỏm đá, mép vực hay sống lưng núi nghĩa là giữ khoảng cách tới mép đủ để một cú trượt chân không thành cú ngã, không bao giờ vừa lùi vừa nhìn qua màn hình, và không chụp ở chỗ đá ướt, gió giật. Tai nạn khi chụp ảnh thường không đến từ những chỗ trông đáng sợ nhất, mà từ một bước lùi lơ đãng, một phiến đá rêu, một cơn gió bất ngờ đúng lúc người ta đang tập trung vào khung hình.
Tai nạn vì chụp ảnh xảy ra thế nào
Tai nạn liên quan chụp ảnh, nhất là chụp ảnh tự sướng, đã được giới y tế ghi nhận như một vấn đề có thật. Một nghiên cứu đăng năm 2018 trên một tạp chí y khoa gia đình của Ấn Độ tổng hợp tin báo chí và ghi nhận khoảng 259 ca tử vong liên quan chụp ảnh tự sướng trên thế giới trong giai đoạn từ 2011 đến 2017, với các nguyên nhân hàng đầu là đuối nước, tai nạn giao thông và ngã từ trên cao. Con số thật có lẽ còn cao hơn vì nhiều vụ không được báo chí ghi là "do chụp ảnh".
Nhìn kỹ các vụ ngã, cơ chế thường lặp lại:
- Lùi để lấy khung: người chụp hoặc người được chụp lùi thêm một bước cho "vừa khung" mà không nhìn sau lưng.
- Nhìn qua màn hình: mắt dán vào điện thoại hoặc kính ngắm, mất cảm giác về khoảng cách thật tới mép.
- Tạo dáng: nhảy, giơ tay, ngồi thõng chân ra mép, đứng một chân.
- Bề mặt đánh lừa: đá rêu, sỏi vụn trên nền đá, cỏ ướt sương sáng sớm, mép đất xốp nhô ra bên trên khoảng trống.
- Gió: sống lưng núi và mỏm đá nhô ra là nơi gió mạnh nhất, giật bất chợt.
- Mệt và vội: cuối buổi, trời tối dần, muốn chụp nốt tấm cuối.
Khoảng cách an toàn: bao xa là đủ
Không có con số chung cho mọi địa hình, nhưng có nguyên tắc dễ nhớ: nếu bạn trượt chân ngã nhoài về phía trước, bạn vẫn phải nằm trên đất bằng, không phải chới với ở mép. Với người lớn, nghĩa là ít nhất vài mét tính từ mép, xa hơn nếu nền dốc về phía vực hoặc trơn.
| Địa hình | Nguy cơ chính | Cách đứng |
|---|---|---|
| Mỏm đá vôi nhô ra | Đá sắc, nứt, có thể có hàm ếch bên dưới | Đứng ở phần gốc mỏm, không bước ra đầu mỏm |
| Sống lưng núi hẹp | Gió giật ngang, hai phía đều dốc | Hạ thấp trọng tâm, ngồi xổm khi chụp, không đứng thẳng giữa gió |
| Mép vực đất, đồi cỏ | Mép đất có thể nhô ra trên khoảng rỗng, sụt sau mưa | Lùi xa mép cỏ, không tin vào vạt cỏ trông chắc |
| Ghềnh đá ven biển | Sóng lớn bất chợt, đá rêu, nước lên | Không đứng ở vùng đá ướt, đen bóng — đó là chỗ sóng từng tới |
| Đá tảng ven thác | Rêu, nước bắn, đá trơn như xà phòng | Đứng trên đá khô, đi giày bám |
Thói quen đứng an toàn khi cầm máy
- Đứng yên khi nhìn màn hình, đi khi nhìn đất. Không bao giờ vừa di chuyển vừa nhìn qua máy. Muốn đổi vị trí, hạ máy xuống, nhìn chân, bước, rồi mới nâng máy lên.
- Kiểm sau lưng trước khi lùi. Quay hẳn người lại nhìn, không chỉ liếc.
- Ba điểm tựa: ở chỗ dốc, luôn giữ ba trong bốn điểm (hai tay, hai chân) bám chắc khi di chuyển. Máy treo dây đeo chéo hoặc cất vào túi để hai tay rảnh.
- Hạ thấp người: ngồi hoặc quỳ để chụp ở chỗ gió. Trọng tâm thấp, góc máy thấp cũng thường đẹp hơn.
- Chân máy là điểm tựa cho máy, không phải cho người. Đừng vịn chân máy khi đứng ở mép.
- Dây đeo máy: luôn đeo. Đánh rơi máy xuống vực thì mất máy; với tay chụp máy đang rơi thì có khi mất người.
Chụp người ở mép vực: để tỉ lệ chứ không để mạo hiểm
Ảnh phong cảnh hay đặt một người nhỏ giữa cảnh lớn để người xem thấy được kích thước núi non. Người đó trông như đứng ở mép vực, nhưng ở ảnh tốt, họ thường đứng xa mép hơn bạn tưởng. Ống kính đánh lừa khoảng cách:
- Đứng thấp và xa, dùng ống tele, người đứng cách mép vài mét vẫn trông như sát mép.
- Đường chân trời che mất phần đất phía trước họ, nên người xem không biết họ đứng cách mép bao xa.
- Người làm tỉ lệ chỉ cần đứng yên, quay lưng, nhìn ra cảnh — không cần nhảy, không cần ngồi thõng chân.
Không bao giờ bảo bạn đồng hành lùi thêm "một chút nữa" khi họ đã ở gần mép. Người được chụp không nhìn thấy mình đang ở đâu so với vực; người chụp phải nhìn hộ.
Chân máy ở mép đá
Chân máy cũng cần chỗ đứng an toàn như người. Đặt chân máy sát mép rồi với người ra để nhìn màn hình là tư thế nguy hiểm: bạn đứng lệch trọng tâm về phía vực, tay bận giữ máy. Hãy đặt chân máy ở chỗ mình có thể đứng thẳng, vững hai chân phía sau nó. Gió mạnh thì treo ba lô vào móc dưới cột giữa, hạ chân máy thấp, và luôn giữ một tay trên chân máy hoặc dây đeo khi gió giật. Mất một chân máy còn hơn mất thăng bằng.
Khi nào nên bỏ điểm chụp
Có những lúc lựa chọn đúng nhất là không chụp:
- Gió mạnh tới mức chân máy rung, người phải chống chân.
- Đá, cỏ ướt sau mưa, sương đọng dày lúc rạng sáng.
- Trời sắp tối mà đường xuống phải đi qua đoạn khó.
- Có dông, sét đang tới gần — mỏm đá, đỉnh đồi là nơi nguy hiểm nhất khi có sét.
- Bạn mệt, chóng mặt, hoặc đơn giản là thấy bất an.
Ảnh đẹp còn có lần sau. Một số cảnh trứ danh như các đèo đá vôi phía Bắc đều có điểm dừng ngắm an toàn hợp lệ; không cần trèo ra mỏm đá để có ảnh.
Trẻ em và người say độ cao
Đi cùng trẻ em, hãy nắm tay và đứng giữa trẻ với mép vực. Trẻ không lường được độ cao, và một chú chó, một chú bướm cũng có thể làm trẻ chạy ra. Người dễ chóng mặt khi ở trên cao nên đứng xa mép hơn nữa, ngồi xuống nếu thấy choáng. Không đùa giỡn, xô đẩy nhau ở chỗ cao, kể cả đùa nhẹ.
Thử ngay lần tới
- Tập thói quen "hạ máy, nhìn chân, bước, nâng máy" ngay ở công viên gần nhà cho tới khi thành phản xạ.
- Đeo dây máy chéo người hoặc dây cổ tay mỗi khi đến gần chỗ cao.
- Ở điểm ngắm, trước khi chụp, đi một vòng nhìn mép đất, tìm vết nứt, đá lỏng, rêu.
- Thử chụp người làm tỉ lệ bằng ống tele từ xa, để người đứng cách mép vài mét — so với ảnh góc rộng đứng sát.
- Thoả thuận trước với bạn đồng hành: không ai ngồi thõng chân, nhảy, tạo dáng ở mép.
Câu hỏi thường gặp
Tai nạn khi chụp ảnh thường xảy ra vì sao?
Hay gặp nhất là lùi lấy khung mà không nhìn sau lưng, vừa đi vừa nhìn màn hình, tạo dáng ở mép, đá trơn và gió giật. Phần lớn xảy ra trong lúc người chụp đang tập trung vào khung hình.
Đứng cách mép vực bao xa thì an toàn?
Không có con số chung, nhưng nên đủ xa để nếu trượt ngã về phía trước bạn vẫn nằm trên đất bằng. Thường là vài mét trở lên, xa hơn nếu nền dốc hoặc trơn.
Làm sao chụp ảnh người đứng ở mép vực mà vẫn an toàn?
Để người đứng cách mép vài mét, người chụp đứng thấp và xa, dùng ống tele. Đường chân trời che phần đất phía trước nên trong ảnh người vẫn trông như sát mép.
Có nên chụp ảnh trên đỉnh núi khi có dông?
Không. Mỏm đá và đỉnh đồi là nơi nguy hiểm nhất khi có sét. Thấy mây dông kéo tới, nghe tiếng sấm, hãy xuống chỗ thấp ngay.
Vì sao đá ven thác và ghềnh biển lại trơn?
Đá thường xuyên ướt có lớp rêu, tảo mỏng rất trơn, nhìn chỉ thấy màu sẫm. Vùng đá đen bóng là nơi nước hay sóng từng tới; nên đứng trên đá khô.