Mây dông (mây vũ tích) chụp đẹp nhất khi nó ở xa vài chục km, nhìn thấy trọn từ chân tới đỉnh đe, và được nắng chiều chiếu xiên từ một bên. Đó cũng là khoảng cách an toàn: sét có thể đánh xa hơn 10 km tính từ cơn dông, nên khi đếm từ lúc thấy chớp tới lúc nghe sấm dưới khoảng 30 giây (tức dông trong vòng khoảng 10 km), phải dừng chụp và vào chỗ trú ngay. Ảnh mây dông là ảnh nhìn từ xa, không phải ảnh đuổi theo dông.
Mây dông là gì và vì sao chiều hè hay có
Mây vũ tích là mây tích phát triển rất mạnh theo chiều đứng. Ở vùng nhiệt đới như Việt Nam, đỉnh mây có thể vươn lên tới độ cao hơn mười km. Khi chạm tới lớp không khí ổn định phía trên, đỉnh mây toả ngang thành hình cái đe. Bên trong là dòng thăng mạnh, mưa rào, mưa đá có thể có, và sét.
Chiều hè là lúc dông hay hình thành vì mặt đất bị nung nóng cả ngày, không khí nóng ẩm bốc lên mạnh. Ở miền Bắc mùa dông thường rơi vào khoảng tháng 4 – 9; ở Nam Bộ và Tây Nguyên, trong mùa mưa khoảng tháng 5 – 11, dông chiều gần như là nhịp hằng ngày. Vùng núi thường có dông sớm hơn đồng bằng vì sườn núi nóng lên nhanh.
Đọc một đám mây dông để chụp
| Phần mây | Nhận diện | Ý nghĩa với người chụp |
|---|---|---|
| Tháp mây đang lớn | Đỉnh tròn như súp lơ, cạnh sắc, sáng trắng | Dông đang phát triển; chụp chuỗi ảnh hoặc timelapse thấy nó lớn dần |
| Đỉnh đe | Phần trên toả ngang, mép mờ dạng sợi | Dông đã trưởng thành; đe bắt nắng chiều rất đẹp |
| Màn mưa | Dải xám rủ từ chân mây xuống đất | Cho cảm giác quy mô; ở xa thì an toàn để chụp |
| Mây vú (mammatus) | Những túi tròn treo dưới mặt đe | Hiếm, đẹp khi có nắng xiên chiếu từ dưới |
| Mây cuộn ở rìa trước | Dải mây thấp nằm ngang, tối, đi trước dông | Dông đang tiến tới, gió giật sắp đến; thu dọn |
Khoảng cách: quy tắc quan trọng nhất
Đếm từ chớp tới sấm
Ánh sáng tới gần như tức thì, âm thanh đi khoảng 340 m mỗi giây, tức khoảng 3 giây mỗi km. Đếm số giây từ lúc thấy chớp tới lúc nghe sấm, chia cho 3 là ra khoảng cách gần đúng tính bằng km.
- Không nghe sấm: dông còn xa, thường hơn khoảng 15 km.
- Dưới khoảng 30 giây (khoảng 10 km): sét có thể tới chỗ mình. Dừng chụp, vào chỗ trú.
- Sau tiếng sấm cuối cùng, chờ khoảng 30 phút mới ra lại.
Các cơ quan khí tượng như Cơ quan Thời tiết Quốc gia Mỹ khuyến cáo ngắn gọn: nghe sấm là vào nhà. Sét "từ trời quang" đánh xa phía trước cơn dông không phải chuyện hiếm.
Chỗ trú an toàn và không an toàn
- An toàn: nhà kiên cố có hệ thống điện, nước; ô tô mui kim loại kín (đóng cửa, không chạm phần kim loại).
- Không an toàn: chòi, lều, mái che hở, gốc cây đứng một mình, đỉnh đồi trống, bờ ruộng, bãi biển, mặt nước, thuyền nhỏ.
- Chân máy kim loại dựng trên đỉnh đồi trống khi dông gần là ý tưởng tồi.
Chọn chỗ đứng và thời điểm
Nhìn xa, thoáng
Mây dông lớn nên cần tầm nhìn rộng: đồng bằng, bờ hồ, bờ biển, đồi thấp có nhà gần đó để trú. Nhìn được cả chân mây và đỉnh đe mới thấy quy mô; đứng gần quá chỉ thấy một bức tường xám.
Ánh sáng chiều xiên
Mây dông đẹp nhất khi nắng chiếu từ một bên hoặc từ sau lưng mình. Chiều muộn, mặt trời ở phía tây: mây dông ở phía đông hoặc đông bắc, đông nam sẽ được chiếu sáng toàn bộ, đỉnh đe chuyển vàng rồi hồng khi mặt trời xuống thấp. Đây là cảnh đẹp nhất của mùa dông.
Theo dõi radar
Ảnh radar thời tiết và ảnh mây vệ tinh (Trung tâm Dự báo Khí tượng Thuỷ văn quốc gia có cung cấp, cùng nhiều ứng dụng thời tiết) cho thấy ổ dông ở đâu và di chuyển hướng nào. Chọn chỗ đứng để dông đi ngang qua tầm nhìn, không tiến thẳng về phía mình.
Chụp từ thành phố, từ tầng cao
Không cần ra đồng mới có ảnh mây dông. Một ban công, một tầng thượng nhìn về phía đông lúc chiều muộn thường đủ thấy những tháp mây dông ở xa bên kia thành phố, đỉnh đe bắt nắng vàng. Lợi thế lớn: chỗ trú ở ngay sau lưng. Khi dông kéo tới gần, chỉ việc vào trong và đóng cửa; không đứng ở tầng thượng trống khi đã nghe sấm.
Kỹ thuật chụp mây dông
- Ống rộng tới tầm trung khi dông ở xa vài chục km để lấy trọn từ chân tới đỉnh đe. Ống tele cho chi tiết đỉnh đe, mây vú.
- Đo sáng vào phần mây sáng, giảm sáng nhẹ để giữ khối và kết cấu; mặt đất có thể tối thành bóng.
- Timelapse: đặt máy hoặc điện thoại cố định, chụp mỗi vài giây trong nửa giờ, thấy tháp mây cuộn lên rất ngoạn mục.
- Có người, nhà, cây ở xa làm tỉ lệ: mây dông chỉ thấy khổng lồ khi có vật nhỏ bên dưới.
- Chụp tia chớp là kỹ thuật khác (phơi sáng dài, kích hoạt tự động) và cần khoảng cách an toàn còn nghiêm ngặt hơn; không thuộc bài này.
Những sai lầm nguy hiểm
| Sai | Vì sao nguy hiểm | Làm thay vào đó |
|---|---|---|
| Ở lại chụp khi đã nghe sấm rõ | Sét có thể đánh trong bán kính nhiều km | Vào chỗ trú, chụp qua cửa sổ nếu muốn |
| Đứng trên đỉnh đồi trống, bờ biển | Điểm cao, trống dễ bị sét | Chọn chỗ thấp hơn, gần nhà kiên cố |
| Trú dưới gốc cây đứng riêng | Cây thu sét, sét lan qua đất | Vào nhà hoặc ô tô kín |
| Đuổi theo dông bằng xe máy | Gió giật, mưa lớn, cây đổ, ngập | Đứng yên một chỗ, để dông đi ngang |
| Chụp trên thuyền, mặt nước | Mặt nước trống, sóng gió nổi nhanh | Vào bờ trước khi dông tới |
Không tấm ảnh nào đáng đổi lấy rủi ro sét. Khi nghi ngờ, vào trong.
Thử ngay lần tới
- Chiều hè nóng ẩm, khoảng 14–16 giờ, nhìn quanh chân trời tìm những tháp mây súp lơ đang lớn.
- Mở radar thời tiết, xác định ổ dông và hướng di chuyển; chọn chỗ đứng có nhà kiên cố ngay cạnh.
- Đặt điện thoại quay timelapse nửa giờ hướng về đám mây đang lớn.
- Tập đếm giây từ chớp tới sấm; dưới khoảng 30 giây là vào trong ngay.
- Khi mặt trời xuống thấp, quay về phía đông tìm đỉnh đe bắt nắng vàng hồng.
Câu hỏi thường gặp
Chụp mây dông cách bao xa là an toàn?
Sét có thể đánh xa hơn 10 km tính từ cơn dông, nên an toàn nhất là chụp khi dông còn xa vài chục km và chưa nghe sấm. Khi đếm từ chớp tới sấm dưới khoảng 30 giây, dông đã trong vòng khoảng 10 km, cần vào chỗ trú ngay. Chờ khoảng 30 phút sau tiếng sấm cuối mới ra lại.
Làm sao biết cơn dông cách mình bao xa?
Đếm số giây từ lúc thấy chớp tới lúc nghe sấm rồi chia cho 3, sẽ ra khoảng cách gần đúng tính bằng km. Âm thanh đi khoảng 340 m mỗi giây. Radar thời tiết cũng cho thấy vị trí và hướng đi của ổ dông.
Mây vũ tích là gì?
Mây vũ tích là mây tích phát triển rất mạnh theo chiều đứng, có thể cao hơn mười km ở vùng nhiệt đới, đỉnh thường toả ngang thành hình đe. Đây là loại mây gây dông, mưa rào, sét và đôi khi mưa đá.
Vì sao chiều hè hay có dông?
Mặt đất bị nắng nung nóng cả ngày làm không khí nóng ẩm bốc lên mạnh, ngưng tụ thành mây tích và phát triển thành mây dông vào buổi chiều. Vùng núi thường có dông sớm hơn đồng bằng. Ở Nam Bộ mùa mưa, dông chiều gần như diễn ra hằng ngày.
Trú dông ở đâu khi đang đi chụp ngoài trời?
Chỗ trú an toàn là nhà kiên cố hoặc ô tô mui kim loại đóng kín cửa. Không trú trong chòi, lều, dưới gốc cây đứng riêng, trên đỉnh đồi trống hay gần mặt nước. Nếu không có chỗ trú, rời khỏi điểm cao và trống càng sớm càng tốt.
