Nắng trưa gắt chụp phong cảnh gì được, nên tránh những gì

Nắng trưa gắt không phải lúc chụp phong cảnh rộng có khối và chiều sâu, nhưng vẫn có những thứ chụp tốt nhất vào giữa ngày: nước trong nhìn thấu đáy, mây tích trên trời xanh, hoa văn nhìn từ trên cao, khung cảnh dưới tán rừng và ảnh đen trắng dựa vào hình khối mạnh. Thứ nên tránh là cảnh rộng toàn đồi núi, ảnh mặt người dưới nắng đỉnh đầu và những khung hình có cả mảng trời chói lẫn bóng đen sâu. Giữa trưa cũng là lúc tốt nhất để đi xem trước chỗ đứng cho buổi chiều.

Vì sao nắng trưa làm ảnh phong cảnh xấu

Ở Việt Nam, khoảng từ 10 giờ sáng đến 2 giờ chiều mặt trời thường đã rất cao; mùa hè nó gần như ở đỉnh đầu. Hệ quả:

• Bóng ngắn và rơi thẳng xuống: đồi núi mất khối, cây cối thành những mảng xanh dẹt có chấm đen dưới gốc.
• Tương phản cứng: phần được nắng rất sáng, phần trong bóng (dưới mái, trong khe núi) rất tối. Cảm biến khó giữ cả hai.
• Màu bạc và lạnh: ánh sáng trưa trắng, có ánh xanh từ bầu trời rọi vào bóng. Màu lá, màu đất kém đậm.
• Hơi mù: mùa nóng ẩm, không khí giữa ngày nhiều hơi nước và bụi, núi xa bị mờ đi, ảnh tele trông đục. Mặt đất nóng còn làm không khí sát đất rung rinh, làm mềm ảnh chụp xa.

Hiểu vậy để không cố chụp cảnh rộng toàn đồi núi lúc 12 giờ rồi thất vọng, và để biết chuyển sang loại cảnh khác.

Những thứ chụp tốt nhất vào giữa trưa

Nước trong nhìn thấu đáy

Khi mặt trời ở cao, tia nắng xuyên thẳng xuống nước, ít bị mặt nước phản xạ hơn so với lúc nắng xiên. Vì vậy biển, suối, hồ nước trong hiện màu ngọc, thấy được đá và cát dưới đáy. Đây là lý do nhiều ảnh nước xanh ngọc ở vùng biển đảo được chụp quanh trưa. Nhìn từ trên cao xuống (mỏm đá an toàn, đường đèo có chỗ dừng) cho hiệu ứng rõ nhất.

Mây tích trên trời xanh

Những ngày trời trong có mây tích trắng xốp, giữa trưa trời xanh đậm nhất ở phía xa mặt trời, mây trắng nổi rõ. Đặt đường chân trời thấp, để mây làm chủ thể. Kính lọc phân cực giúp trời đậm hơn khi bạn nhìn vuông góc với hướng mặt trời; giữa trưa, quãng đó là gần sát chân trời quanh bốn phía.

Hoa văn nhìn từ trên cao

Nhìn thẳng xuống từ đồi, từ đèo, từ tầng cao, mặt đất trở thành hoa văn: ruộng muối, đầm nuôi, bãi đá, mái nhà. Giữa trưa bóng ít nên hoa văn dựa vào màu và đường biên, phẳng một cách cố ý — giống bản đồ.

Bóng mây trên đồi và đồng bằng

Những ngày có mây tích trôi lững lờ, bóng mây in xuống mặt đất thành từng mảng tối di động. Nhìn từ trên cao xuống một vùng đồi, cánh đồng hay mặt hồ rộng, các mảng bóng ấy chia cảnh thành vùng sáng vùng tối, phần nào bù lại khối mà nắng trưa đã lấy đi. Cách làm là chọn khung, chờ một mảng nắng rơi đúng vào chủ thể (một quả đồi, một ngôi nhà) trong khi xung quanh nằm trong bóng mây, rồi bấm. Có khi phải chờ vài phút, có khi vài chục phút; gió càng mạnh, mây càng trôi nhanh.

Dưới tán rừng và trong bóng râm lớn

Dưới tán rừng dày, ánh sáng trưa bị lá lọc lại, cảnh dịu hơn ngoài trời trống. Những đốm nắng lọt qua tán có thể làm điểm nhấn, nhưng nếu quá nhiều đốm, ảnh thành loang lổ — khi đó chọn góc có ít đốm sáng hoặc chờ một đám mây.

Hang động có cửa đón nắng

Một số hang có cửa hoặc lỗ thủng trên trần chỉ đón nắng chiếu thẳng vào lúc giữa ngày, tạo cột sáng trong không khí bụi hoặc hơi nước. Chỉ vào những hang đã mở cho khách và đi cùng người dẫn đường.

Ảnh đen trắng dựa vào hình khối

Tương phản cứng của nắng trưa có thể là lợi thế trong ảnh đen trắng: mảng trắng của tường vôi, bóng đen gọn dưới mái hiên, đường chéo của cầu thang. Bỏ màu đi, thứ còn lại là hình.

Những thứ nên tránh

Thông số khởi điểm cho nắng trưa

Các số sau chỉ là điểm bắt đầu để chỉnh theo cảnh:

• Bù sáng: hạ khoảng −0,3 đến −0,7 bước để giữ màu trời và chi tiết vùng sáng. Ảnh trưa dễ bị cháy hơn là bị tối.
• Cân bằng trắng: chế độ ánh sáng ngày (daylight) hoặc tự động đều ổn; vùng trong bóng sẽ hơi xanh, có thể ấm lại một chút khi hậu kỳ.
• Khẩu độ: f/8 – f/11 trên máy ảnh cho độ nét sâu và độ sắc tốt; ánh sáng dư thừa nên không lo tốc độ.
• Điện thoại: chạm vào vùng sáng nhất có ý nghĩa để khoá sáng, kéo bù sáng xuống nhẹ; bật HDR nếu khung có cả sáng lẫn tối.

Dùng giữa trưa để đi xem trước

Việc có giá trị nhất của giữa trưa nhiều khi không phải là chụp, mà là đi trinh sát. Ở những nơi lần đầu tới:

1. Đi một vòng quanh khu vực, đứng thử các điểm có tầm nhìn.
2. Xem hướng bóng đổ để đoán chiều nay nắng sẽ chiếu từ đâu.
3. Kiểm tra đường đi, chỗ đỗ xe, chỗ dựng chân máy an toàn, chỗ có rào hoặc biển cấm.
4. Chụp vài tấm "nháp" bằng điện thoại để chọn khung. Chiều quay lại chỉ việc đứng vào.

Lúc này cũng nên nghỉ: ăn trưa, uống nước, ngủ một giấc ngắn nếu sáng nay dậy sớm săn bình minh. Mùa hè, nắng trưa ở nhiều vùng nóng gắt; say nắng ở đồi trống, bãi cát không hiếm.

Sai thường gặp

• Chụp hết thẻ nhớ vào giữa trưa rồi chiều mệt bỏ về: đảo ngược ưu tiên. Giữ sức cho giờ vàng.
• Tăng bão hoà để "cứu" màu nhạt: ảnh thành chói, giả. Màu nhạt là đặc tính của ánh sáng trưa; chọn cảnh hợp thay vì ép màu.
• Đứng giữa nắng chụp người thân trước danh thắng: mặt người nheo mắt, đổ bóng. Kéo vào bóng râm, để cảnh phía sau có nắng.
• Dùng kính phân cực xoay hết cỡ với ống siêu rộng: trời loang lổ đậm nhạt. Xoay vừa phải.

Thử ngay lần tới

• Lần tới ra biển, chọn quãng 11 giờ – 13 giờ để chụp nước từ trên cao: mỏm đá an toàn, đồi ven biển. So với ảnh cùng chỗ lúc chiều.
• Tìm một chỗ có hoa văn mặt đất (ruộng muối, mái nhà, bãi đá), chụp thẳng từ trên xuống, giữa trưa.
• Chuyển máy sang đen trắng một buổi trưa, chỉ chụp hình khối: tường, bóng, cầu thang.
• Dành 30 phút giữa trưa đi trinh sát. Ghi lại hai chỗ đứng cho buổi chiều, kèm hướng nắng dự đoán.
• Mang theo nước và mũ. Khi mệt, nghỉ — buổi chiều mới là buổi chính.