Vườn hoa, ruộng, đồi chè, nương rẫy mà ta thấy đẹp đều là đất và công sức của người dân. Muốn vào chụp thì hỏi chủ trước, trả phí nếu họ có thu, đi đúng lối mòn hoặc bờ ruộng đã có, không giẫm lên cây trồng, không hái, không dựng chân máy giữa luống. Một mùa hoa, một vụ lúa là thu nhập cả năm của một gia đình; một đoàn khách vô ý có thể làm hỏng nó trong một buổi chiều.
Cảnh đẹp ở nông thôn là cảnh có chủ
Ở thành phố, ta quen nghĩ cảnh đẹp là của chung: công viên, bờ hồ, quảng trường. Ra vùng nông thôn, vùng cao, phần lớn những gì đẹp nhất lại là đất canh tác: ruộng bậc thang mùa nước đổ, đồi chè xanh mướt, vườn hoa trồng theo mùa, cánh đồng lúa chín, rẫy cà phê trổ bông trắng. Không có rào không có nghĩa là không có chủ.
Người nông dân không trồng để khách chụp ảnh. Họ trồng để sống. Một số gia đình đã thấy khách ghé đông nên mở cửa vườn, thu một khoản phí nhỏ; nhiều nơi khác thì không, và họ chỉ mong khách đừng làm hỏng.
Những thiệt hại khách thường gây ra mà không biết
| Hành động | Thiệt hại |
|---|---|
| Giẫm lên bờ ruộng bậc thang mùa nước đổ | Bờ đất mềm dễ sụt, vỡ, nước tháo xuống thửa dưới; đắp lại mất nhiều công |
| Đi tắt qua ruộng lúa đang trổ, đang chín | Lúa đổ rạp, không đứng lên lại, hạt rụng |
| Ngồi, nằm giữa vườn hoa để chụp | Gãy thân, dập hoa, cả một khoảng vườn mất mùa |
| Hái hoa, bẻ cành "chỉ một bông" | Một bông nhân với hàng trăm khách là cả vườn |
| Dựng chân máy giữa luống chè, luống rau | Dập búp, nén chặt đất, gãy cây |
| Đỗ xe máy trên bờ ruộng, mép đồi | Lún bờ, sạt mép đất |
| Để trẻ con, chó chạy vào vườn | Giẫm nát, bẻ cành vô tình |
| Vứt rác ở ruộng, vườn | Vỏ chai, ni-lông lẫn vào đất, gây đứt tay người làm |
Nhiều thiệt hại không hiện ra ngay. Vạt lúa bị giẫm hôm nay có thể vẫn đứng, nhưng vài ngày sau gặp mưa gió thì đổ cả khoảng. Một bờ ruộng bị nhiều người giẫm qua trông vẫn nguyên, nhưng đất đã lún, mùa mưa tới là vỡ. Khách đi rồi, người nông dân mới là người thấy và gánh hậu quả. Nhiều nơi từng niềm nở đón khách chụp ảnh đã phải dựng rào, đặt biển cấm sau vài mùa như vậy, và người chịu thiệt tiếp theo là chính những khách tử tế đến sau.
Hỏi chủ: hỏi ai, hỏi thế nào
Ở ruộng, vườn có người đang làm, chỉ cần tới gần, chào, hỏi có được vào chụp ít ảnh không. Đa số người dân vui vẻ đồng ý nếu thấy khách lịch sự, và họ sẽ chỉ cho bạn lối đi không làm hỏng cây.
- Không thấy ai: hỏi nhà gần nhất, quán nước ven đường. Người trong làng thường biết đất nhà ai.
- Có biển thu phí, có người ngồi cổng: trả phí theo mức họ niêm yết. Không mặc cả, không lách đường khác để né.
- Có biển "không vào": không vào, chụp từ ngoài đường.
- Đi theo đoàn đông: một người đại diện hỏi trước, báo số người; đoàn đông có khi chủ vườn chỉ cho vào từng nhóm nhỏ.
Hỏi cả về việc dùng ảnh nếu bạn định chụp cho mục đích thương mại, quảng cáo, ảnh cưới hay quay phim. Đó là thoả thuận khác với khách vãng lai chụp vài tấm.
Đi đúng lối, đứng đúng chỗ
- Đi trên lối mòn, bờ ruộng chính mà người dân vẫn đi, không mở lối mới.
- Đi một hàng trên bờ ruộng hẹp, không dừng lại tụ tập đông một chỗ trên bờ.
- Đứng ở đầu luống, cuối luống để chụp, không đi vào giữa.
- Chân máy dựng trên lối đi hoặc bờ đất cứng; thu gọn chân khi có người cần đi qua.
- Không trèo lên giàn, lên chòi canh, lên mái nhà kho của người dân để có góc cao.
Góc cao mà không cần giẫm ruộng
Ảnh ruộng bậc thang, đồi chè đẹp nhất thường chụp từ trên cao nhìn xuống: một khúc đường đèo, một quả đồi bên cạnh, sân một nhà nghỉ. Ở đó bạn thấy được cả hình khối của thửa ruộng, đường cong của luống chè — thứ không bao giờ thấy được khi đứng giữa ruộng. Đứng ngoài, nhìn vào, vừa đẹp hơn vừa không làm hỏng gì.
Vườn hoa trồng để khách chụp: vẫn cần ý tứ
Những năm gần đây, nhiều gia đình trồng hoa theo mùa, làm lối đi, đặt vài tiểu cảnh để đón khách chụp ảnh và thu phí. Đây là sinh kế chính đáng. Ở những vườn này:
- Trả phí đầy đủ cho mỗi người, kể cả khi chỉ ghé "vài phút".
- Đi trong lối đi đã làm, đọc nội quy vườn.
- Không mang đạo cụ cồng kềnh, không trải bạt giữa hoa nếu chủ không cho.
- Hỏi trước nếu muốn chụp ảnh cưới, chụp quảng cáo — thường có mức phí riêng.
Việc trả phí không cho bạn quyền giẫm hoa. Người đến sau cũng trả phí như bạn, và họ xứng đáng được thấy vườn còn nguyên.
Đồi chè, rẫy cà phê, vườn cây ăn quả
Những vùng chè ở trung du, cao nguyên và các rẫy cà phê Tây Nguyên trông như cảnh vật tự nhiên, nhưng từng luống đều có người chăm. Búp chè non là sản phẩm, giẫm qua hàng chè là làm dập cả đợt hái. Mùa cà phê trổ bông, hoa trắng chỉ nở vài ngày; bẻ cành hoa để chụp là mất phần quả của vụ sau. Vườn cây ăn quả mùa chín còn nhạy hơn: không hái thử, không rung cây, không tự ý vào vườn dù quả rụng đầy gốc. Muốn chụp hay mua quả, hỏi chủ vườn — nhiều nơi rất sẵn lòng nếu được hỏi tử tế.
Mùa vụ và giờ giấc của người dân
Lịch đẹp của khách thường trùng với lịch bận nhất của nông dân: mùa đổ nước, mùa cấy, mùa gặt, mùa hái chè. Vài điều tế nhị:
- Nhường đường cho người gánh lúa, gùi chè, dắt trâu. Họ đang làm việc, bạn đang đi chơi.
- Không đứng chắn lối, không yêu cầu người đang làm dừng lại cho bạn chụp.
- Muốn chụp người đang làm đồng ở cự li gần, xin phép như mọi lần chụp người.
- Không bấm còi, mở nhạc lớn ở giữa đồng.
Thử ngay lần tới
- Tới vườn, ruộng có người, chào và hỏi trước khi bước vào, kể cả không có biển.
- Mang sẵn tiền lẻ để trả phí vào vườn đúng mức niêm yết.
- Tìm một điểm cao bên ngoài — đường đèo, đồi bên cạnh — để chụp toàn cảnh ruộng, đồi.
- Dựng chân máy trên lối đi cứng, không vào giữa luống.
- Rời đi, nhìn lại sau lưng xem có để lại dấu giẫm, rác hay không.
Câu hỏi thường gặp
Vào ruộng, vườn của dân chụp ảnh có cần xin phép không?
Nên xin phép. Đất canh tác đều có chủ dù không có rào. Hỏi người đang làm hoặc nhà gần nhất; đa số người dân đồng ý nếu khách lịch sự và đi đúng lối.
Vì sao không nên giẫm lên bờ ruộng bậc thang?
Mùa nước đổ, bờ đất mềm dễ sụt vỡ, nước tháo xuống thửa dưới và người dân phải mất nhiều công đắp lại. Đi đúng bờ chính, đi một hàng, không tụ tập.
Vườn hoa thu phí chụp ảnh có hợp lý không?
Đó là sinh kế chính đáng của người trồng. Trả đúng mức niêm yết cho mỗi người, đi trong lối đi và không giẫm, hái hoa dù đã trả phí.
Chụp ảnh cưới ở vườn hoa, đồi chè có phải hỏi riêng không?
Có. Chụp ảnh cưới, quảng cáo hay quay phim thường cần thoả thuận và mức phí riêng với chủ vườn, khác với khách vãng lai chụp vài tấm.
Làm sao chụp ruộng bậc thang đẹp mà không vào ruộng?
Tìm điểm cao bên ngoài như khúc đường đèo, đồi bên cạnh, sân nhà nghỉ có xin phép. Từ trên cao mới thấy hết đường cong và hình khối của các thửa ruộng.
